user preferences

New Events

Yunanistan / Trkiye / Kıbrıs

no event posted in the last week

Trkiye: Modernleşme, otoriteryenizm ve siyasal İslam

category yunanistan / trkiye / kıbrıs | miscellaneous | opinion/analysis author Thursday May 14, 2009 23:59author by Ender Yılmaz & Jos Antonio Gutirrez D. - Red & Black Revolution #13author email miasnikov at gmail dot com Report this post to the editors

[İrlanda'da 2008 başında Red & Black Revolution dergisinin 13 nolu sayıısnda yayımlanmıştır.]

Trkiye bu yıl İslamcı bir partinin cumhurbaşkanlığını alması olasılığına karşı Ordunun tehditleri ile gndemdeydi. Trkiye AB ile yelik mzakerelerinde olduğundan, bu hamle Avrupa Birliğinde bir dizi soruyu gndeme getirdi. Trkiyedeki iki tedirginlik verici iktidar alternatifi siyasal İslam ve ynetim kademesinde zor gcn temsilen ordu olan modası gemiş otoriteryen Kemalist laikilik. Avrupa burjuvazisi, 1980e benzer bir diktatrlkten yana olmayacaklarını bildiren aık bir mesaj yollayarak, ordu yerine iktidardaki İslamcı AKPyi destekledi. ABye girişin nihai olarak demokratikleşmeye yardımcı olacağını syleyerek Trkiye ile Yunanistanın otoriteryen geleneğini kıyasladılar.

Bu bağlamda, mevcut krizi doğru şekilde kavramak iin, Trkiye toplumunu şekillendiren altta yatan etmenleri ve tarihsel kkenlerini anlamak nemlidir: Mevcut durumun doğası, krizinin doğası, iktidar blokları ile ilişkisi ve Trk siyasal İslamının sui generis (kendine zg) (1) doğası. Geniş aıdan, bu krizin aynı zamanda Soğuk Savaş sonrasında ve Terre karşı savaş yeni ağında, glerin yeniden dizilişiyle ilgili olduğunu grebiliriz. Bu eğilimi destekleyen tabanın ABDye dşman kalması ve AB konusundaki inancını giderek yitirmesi lıgereğine rağmen, Batı, Trkiye siyasal İslamında, yalnızca neoliberal değil aynı zamanda İslamcı bir mttefike de sahibidir.

Trkiye siyaseti elişkiler ve paradoksal durumlarla doludur. Sonu, siyasal İslamdan liberal bir yenilenme dalgası bekleyenleri umutsuzluğa dşren, temel meselelerde uzlaşmış ve bazı kozmetik değişiklikleri dışında, Kemalist devletin baskıcı siyasi yapılarını koruma konusunda anlaşmayı srdren demokratik siyasal İslam ile otoriteryen ordunun işilerin temel ıkarlarına karşı elit alternatifler olmasıdır.

İslamcı Refah Partisi (RP) ile sağcı Doğru Yol Partisi (DYP) koalisyon hkmetinin iktidarı bırakmaya zorlandığı ve daha sonra RPnin yasaklandığı 1997deki postmodern darbenin (2) neredeyse 10 yıl sonrasında, siyasette tuttukları yeri hatırlatmak iin, gl Trk ordusundan bir başka hamle daha geldi. Abdullah Gln Başbakan Erdoğan tarafından cumhurbaşkanlığına aday gsterilmesi sonrasında, Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) nclğndeki Beyaz Trklerin laiki muhalefeti tarafından dzenlenen bir parlamento boykotu oldu. Hkmetin grşn destekleyen gemiş kararlar olmasına rağmen, ordunun askeri mdahale korkularını dirilterek, 27 Nisanda bir muhtıra yayınlaması ve ordunun siyasi kudretinin yerinde ve gl olduğunun sinyalini veren, Trkiye sosyal hayatının son yzyılına sirayet etmiş olan baskıyı yenilemesi sonrasında, Anayasa Mahkemesi muhalefetin safını tuttu (3).

İki gn sonrasında bir dizi Cumhuriyet Mitinginin parası olarak İstanbulda kitlesel gsteriler başladı. Konsept, cumhurbaşkanlığı seiminden aylar yle orducu Cumhuriyet gazetesi tarafından yaratılmıştı ve laiki ılımlılar veya orducu STKlardan katılımcılar geldi. Bu kentli laiki orta ve st sınıflar Beyaz Trkler olarak da adlandırıldılar. Gstericiler İslamcı hkmet aleyhine sloganlar attılar, ancak askeri mdahale karşıtı sloganlar da attılar. Bu, krize yeni bir boyut ekledi.

Ordu konusundaki mevcut krdğm, Trkiye hayatının paradokslarının biri olarak aşikar hale geldi: Laikiliğin otoriteryen bir g olması, te yandan siyasal İslama, oynamak iin demokratik kartların kalması (4). Bu grnr paradoksun gerek doğasını anlamak iin, Trkiye toplumunun tarihine biraz daha derinleşmek nemlidir.

Kemalist Devlet ve Sanayileşme

Trkiye 1930larda İthal İkameci Sanayileşme (İİS) ekonomi modelini geliştiren ilk lkelerden biridir. Bu, ithal edilen mallara bağlılığı ortadan kaldırmaya dnk bir girişimdi. Kemalistler, Birinci Dnya Savaşındaki yenilgi ardından, Osmanlı İmparatorluğunun yıkıntılarından yerel bir burjuvazi yaratmak istediler. Daha sonra Trklerin babası anlamındaki Atatrk soyadını alan Mustafa Kemal nclğnde, otoriteryen ve militaristik bir modernleşme yolunu temsil etti. 1920lerde Trkiyenin batısında İngiliz destekli Yunanistan işgaline karşı silahlı direnişte nde gelen bir generaldi ve 1923 ve 1950 arasında tek parti dneminde iktidarda olan CHPyi kurdu. Başta liberal bir serbest piyasa anlayışına sahip olmasına rağmen, 1920 krizi sonrasında, bu modernleşme abası doğrultusunda, ithal edilen mallara bağımlılığı ortadan kaldırmayı hedefleyen İİS modeli uygulamaya kondu. lkeyi sanayileştirmek, onu kendine yeterli hale getirmek ve modernleştirmek iin, bazı yeni doğan sanayileri desteklediler. Trkiyeyi bir saltanattan modern bir batılı Cumhuriyete dnştrmek istediler (5).

Bu, yalnızca yerli Snni Mslman bir Trk burjuvazisini canlandırmakla kalmadı; aynı zamanda dini devletin kontrolne soktu. Fikir yalnızca bir modernleşme esası yaratmak değil (ulusal bir burjuvazi), aynı zamanda dayatılan laiklik zerinden bunun bir grntsn de yaratmaktır.

İkinci Dnya Savaşı sonrasında hem ABD direktifleri hem de byk toprak sahiplerinin i muhalefeti (6) CHPyi ok partili bir sistemi kabule zorladı. Otuz yıl sonraki ilk serbest seimlerde, CHP Demokrat Parti (DP) tarafından yenilgiye uğratıldı. Bylelikle, 1950lerde bymenin odağı sanayiden tarıma değişti ancak sanayi kapitalistleri 1960 darbesi sonrasında nceki rollerini geri aldılar. Yasaklanan DP Adalet Parti (AP) olarak devam etti ve geniş kır nfusunun desteği ile izleyen yirmi yıl boyunca meclisteki en byk parti haline geldi. Ordunun desteği sayesinde 1961 seimlerini kazanabildikleri iin, CHP bu imajı daha halkı bir alternatifle değiştirmeyi denedi. 60ların sonlarında CHP kendini ortanın solu ilan etti ve toprak işleyenin, su kullananın gibi sloganlarla 70lerde birok kez iktidara geldi. 1973te sanayiciler daha sonra byk bir siyasi aktr olacak bir iş derneği olan TSİADı kurdular (7).

İİS modeli byk lde başarılı oldu, ancak geniş lde kendine yeterli olmasına rağmen, Trkiye halen dış piyasadan hem petrol hem de yeni teknolojiler/makine ihtiyacı iindeydi. 70lerdeki 2 petrol krizi, stabil ve dşk enerji fiyatları rejimini sona erdirdi ki bu durum, kresel ABD hegemonyasının temellerinden biriydi ve Trkiyedeki krizi derinleştirdi. İ taleple baş etse bile, sanayisi ile yabancı piyasalarda rekabet edememesi byk bir sorundu. Bu krizin ana kaynağının nedeniydi: hem petrol hem de teknoloji almak iin kritik nemde olan dviz (dolar) elde edememek (8).

Bu, nemli dengesizliklere ve byk bir bor krizine yol aacak şekilde hkmetin bor almasına neden oldu. 70lerin sonunda şiddetini arttıran bu kriz, sol ile sağcı milliyetiler arasındaki atışmalarla birlikte, 1980 darbesinde otoriteryen bir zm buldu. nceki iki askeri darbeden (1960 ve 1971) farklı olarak, bu darbe, bir yandan İİS ekonomik modelinde bir dizi yapısal değişim gerekleştirirken, te yandan da devrimci sendika DİSK bayrağı altında 1961-1980 arasındaki kitlesel işi mcadelesi ve direnişlerini yrtmş ve sol eğilimli aydınlar ve radikal ğrenci hareketinin 70lerdeki ykselişini grmş olan lkedeki devrimci solun kkn kazımak iin zellikle zalimane bir girişimdi.

Pinochet Şilisindekine benzer bir hatta, devletin otoriteryen erevesi, demokratik bir ortamda hayata geirilmesi imkansız olan bir dizi halk karşıtı değişikliği gerekleştirmek iin işe yarardı. Ve bir kez daha değişimler hayata geirildi, solcu militanların fiziksel imhası gelecekte devrimci bir perspektifle yeni dzene karşı ıkma kapasitesinde kimse olmamasını gvenceye aldı. Ancak darbeciler devletin baskıcı yapısını kendi ıkarları iin kullanmakla kalmadılar: bu baskıcı zellikleri yeni bir Anayasa (1982de onaylandı) ve Milli Gvenlik Kurulu (MGK) adı verilen yeni bir kurumsal yapı yoluyla daha da azgın bir hale getirdiler (9).

1980 Darbesi: Ayaklanma Karşıtı bir Devlet olarak Trk Devleti

70lerdeki karşı devrimci sreten bu yana Latin Amerikada da, birok devlette MGK mevcuttur. Askeri darbe sonrasında Trkiyede aynı yapının ortaya ıkması tesadfi değildir. Trkiyenin patlamaya hazır ve siyasi olarak istikrarsız Ortadoğuda ABD emperyalizmi ve NATOnun stratejik mttefiki olarak hayati konumu, MGKyı tesadf olmaktan ıkarıp, Ordu ile burjuvazinin diğer kesimleriyle (telek dışı, kk burjuvazi vb.) birlikte dahi egemen konum elde edemeyen tekelci burjuvazinin mantıki bir yanıtı haline getirmektedir. Darbe sırasında oluşan Trk devleti ile aık şekilde devrimci ve hatta reformist hareketleri bastırmak zere tasarlanmış olan ve ideolojik olarak Ulusal Gvenlik Doktrinine dayanan Latin Amerikadaki ayaklanma karşıtı devlet arasında birok paralellik mevcuttur. Bu nedenle, zorlama bir şekilde benzerlik ve farklılıklar arayarak değil ama, Trk siyasal sistemini devrimci bir bakış aısından daha iyi anlamaya imkan veren yararlı kategoriler aramak iin, Latin Amerikalı teorisyen Ruy Mauro Marininin ayaklanma karşıtı devlet tanımlamasına başvuracağız. Bu tr devletler konusundaki yapısal tanımlaması sergileyebilecekleri belirli aldatıcı siyasi grnmn tesinde Trkiye iin yararlıdır:

Ayaklanma karşıtı devlet (...) Yrtme gcnde diğer tm karşısında (...) Yrtme iinde iki merkezi karar alma organının mevcudiyeti ile aşırı bir bymeyle temsil olur. te yandan, Silahlı Kuvvetler Personelinden; ordu temsilcilerinin sermayenin doğrudan delegeleri ile birbirine getiği st karar organı olan Milli Gvenlik Kurulundan; ve karar alma srecini bilgilendiren, ynlendiren ve hazırlayan istihbarat servislerinden oluşan askeri organ (...). Diğer yanda ise, kilit noktalarında sivil ve askeri teknokratların olduğu devlet elindeki kredi, retim ve hizmet kuruluşlarının yanı sıra ekonomi bakanlıkları ile temsil edilen ekonomik organ vardır. Bu nedenle, Milli Gvenlik Kurulu, iki organın birbirlerine getikleri ve Ayaklanma Karşıtı Devletin hayati organı olarak en st oluşturdukları bir araya geldiği bir alan olur. (10)

Bu nedenle, hem tekelci kapitalistler hem de ordunun iktidarı paylaştığı bir yeri temsil eder. Ancak aynı zamanda da, Marininin belirttiği zere, klasik l (Yrtme, Yasama ve Yargı) yerine drt gce sahip zel bir burjuva devlet formunu temsil eder ve drdncs Silahlı Kuvvetlerin, i elişkilere boğulmuş bir siyasi bağlamda baskıcı bir moderasyon rol oynayacak şekilde, siyasette son sze sahip olmasını garanti eden Ulusal Gvenlik Kuruludur.

Trkiye iin Keyder tarafından da aıklandığı zere, MGK iinde, kuvvet komutanları kabine yeleri ile bir araya gelirler ve izlenecek politikayı dikte ederler. MGK, sıklıkla atanmış siyasi bakanları baypas ederek, tm istihbaratı toplamak ve ilgili brokrasi kademelerince uygulanmak zere politikalar geliştirmek zere tasarlanmış kalıcı bir sekreterlik ve personelle donatılmıştır (...). Dışişleri ve askeri politikalardan sivil ve siyasi hakların yapısına, ortaokul mfredatından enerji politikasına dek neredeyse her şey, değişmez şekilde, sekreterlik tarafından formle edilmiş ereve iinde, nihai olarak aylık MGK toplarında karar bağlanır. (11)

Ayaklanma karşıtı devlet yalnızca askeri diktatrlk koşullarında var olmaz, demokratik bir ambalajda da var olabilir. Trkiyede, 1982 Anayasası darbeci cuntayı korumuştur ve Anayasa bugnk demokraside de varlığını srdrmektedir. Demokratik ayaklanma karşıtı devletin ana zellikleri, bu Drdnc Gcn (MGK) egemenliği, demokrasinin sınırlandırılmış karakteri (genellikle bu kısıtlamalar kendilerini seim srelerinde gsterirler (12)) ve bir dizi olağandışı yasanın ile geniş şekilde yoruma tabi tutulabilen bir anti-terr yasasının varlığıdır.

Devletin tm bu baskıcı zellikleri, 1984 ile 1999 arası dnemde, Krt sorunu ile daha da şiddetlenmiştir. Ve hem burjuvazinin rakip kesimleri arasındaki artan atışma hem de 2003ten bu yana gneydoğudan yeni bir PKK saldırı dalgası ile, bir miktar liberalleşmeye karşın, bu zelliklerden en azından bazılarının uzun vadede korunması ve hatta gerekli zamanlarda glendirilmesi muhtemeldir.

Neoliberalizm ve Egemen Sınıflarda Yeni Bloklaşmalar

1980 darbesi ile, yalnızca devlet seviyesinde değil, Trk toplumda derin değişimler yaşandı. Askeri cunta tm siyasi partileri ve devlet eliyle kurulan Trk İş dışında tm sendikaları kapattı. Asker egemenliğinin son derece baskıcı koşulları olmaksızın hayata geirilmesi imkansız olan byk bir ekonomik neo-liberalizasyon dalgası yaşandı. Bylelikle, işi hareketinden bir karşı koyma olmaksızın, devlet ekonomik modeli liberalleştirmek iin bir dizi esaslı tedbiri uygulamaya koydu. Bunlar arasında, zelleştirme, kamu sektrnn kltlmesi, esnek istihdam ve ekonominin deregle edilmesi vardı. Bu tedbirlerin tahmin edilebilir sonuları devalasyon ve reel cretlerin stagnasyonu, ulusal gelirde cretlerin payının zorla azaltılması, istihdam rakamlarında sonuları grlebilecek şekilde bazı sanayilerin tasfiyesi ve sendikaların ardında işgcnn yıkımı oldu (13).

Darbe sonrasındaki ilk seimlere (1983) parti katıldı: Anavatan Partisi (ANAP), orducu Milliyeti Demokrasi Partisi (MDP) ve sosyal demokrat Halkı Parti (HP). Askeri cuntanın beklentilerinin tersine, MDP ANAP tarafından yenilgiye uğratıldı ve daha sonra kendisini feshetti. Bir dizi dnşm ve isim değişikliği ardından HP, CHP adını aldı.

İİS modelinin yerini IMF tarafından dikte edilen mali kemer sıkma nlemleri ve İhracata Ynelik Sanayileşme (İYS) aldı. Yeni ekonomik rejim, sabit sermaye birikimine karşı en byk bariyerlerden biri olan işi sınıfı direnişini zmeyi başarması gereğine rağmen, pek de başarılı olmadı. 80lerdeki en dşk byme seviyelerine bile byyen bir dış bor pahasına ulaşıldı. İstanbul sanayicilerinin iddiasız kazanlarının tersine, Anadolu (12) kk burjuvazisi ve o kadar da kk olmayan burjuvazi İYSden byk fayda grdler. Anadolu Kaplanı olarak anılan bu kesim Anadoluda sendika yokluğundan ve gl İslami toplumsal bağlarından faydalanarak sanayi blgeleri geliştirdiler. ok az devlet desteğine sahiptiler ve geleneksel elitlerin, rn. Devlet brokrasisi ile TSİADın yaşamına yabancıydılar. Siyasi arenada 1983te 60 sonları ile 70lerdeki (15) iki partinin geleneğini izleyerek İslamcı Refah Partisini kurdular. Yalnızca Anadolu burjuvazisini bir araya getirmekle kalmayıp, artan şekilde mobilize bir halk desteğini de arkalarına aldılar (DP gibi sağ kanat partiler 50lerde kırsal nfus iinde gl bir desteğe sahipti. Şehirlere g edenleri, kendilerine sağlanan patronaj ağları nedeniyle bu partileri desteklemeye devam ettiler. CHP ve sol, 70lerde kk kyllğn ve şehre g edenlerin desteğini almayı başardı ancak 80 darbesi ile bu son buldu. Şehirlerdeki boşluk, Refahın ykselişi ile doruğuna ulaşacak şekilde, 80lerde İslami STKlarca dolduruldu).

Trk bankacılık sistemi, 90larda yapısal sorunlar ve yolsuzlukla boğuşmaktaydı ve bu 1991, 1994, 1998 ve en ciddileri 2000 ve 2001de yaşanan krizlere yol atı. İşi sınıfının yaşam koşulları, 89da ana olarak kamu sektr işilerinden ykselen ve reel cretlerde nemli artışlarla sonlanan ve mevcut kamu sektr sendikalarının tohumlarını atan bir protesto dalgasına dek 80lerde son derece ktleşti (16). Bu durum, devlet harcamalarında, PKKye karşı yrtlen savaşın maliyetinin en yksek olduğu dnemde hkmetin yabancı sermaye akışı ile finanse edilebileceğini dşndğ bir artışa yol atı. Ancak bu krizlerin arkasında, 1989da, rn. Trkiye bankacılık sistemini dzenlemek iin ok zayıf bir yasal ve idari ereveye sahipken ve makroekonomik istikrardan yoksunken ie ve dışa dnk finansal hareketler karşısındaki engellerin ortadan kaldırılması suretiyle gerekleştirilen Sermaye Hesabı liberalizasyonu yatıyordu. Trkiye finans kapitali bu hastalıklı sistemden devasa karlar elde etti. Devletten bor aldılar ve kimi zaman %20lere varan gln reel faiz oranlarıyla krediler verdiler. (17)

Anadolu burjuvazisi, 1990larda iş derneği TSİADın benzeri MSİAD altında rgtlendi ve 1996-97deki RP-DYP koalisyonunu destekledi (18). Anadolu burjuvazisinin dışa dnklğnn aksine, bu hkmet ie dnkt ve Ortadoğu devletleri ile işbirliğini artırmayı denedi. Bu koalisyon Kasım 1996da Susurlukta yaşanan nl trafik kazası ardından ortaya ıkan skandal ile maluldr. Bu kazada eski bir İstanbul Emniyet Mdr ve faşist Milliyeti Hareket Partisinin (MHP) şiddet odağı genlik rgtnn lideri ld; aynı zamanda Kuzey Krdistandaki PKK karşıtı byk bir ky ile Krt aşiretinin lideri olan DYPli bir milletvekili ise yaralandı. Bu kaza, gvenlik gleri, siyasetiler ve organize su arasındaki ağları aığa ıkardı.

RPnin dşş bir postmodern darbe olarak adlandırılır. 28 Şubat 1997de yapılan olağan bir MGK toplantısı zerinden gerekleştirilmiştir ve ordu hkmeti laik dzeni değiştirmekle suladıkları popler bir kampanyayı (19) halkı mobilize etmek iin kullanmıştır. Gerekte, bu burjuvalar arası egemenlik atışmasının yeni bir blmnden başka bir şey değildi. Refahın yasaklanmasıyla, RP geleneği başka bir parti, Fazileti (20) kurdu ki bu da 2001de yasaklandı ve iinden 2 parti ıktı: Daha katı izgideki Saadet (21) ve şu anda iktidardaki parti olan ve mecliste te ikiden biraz az bir oğunluğa sahip olan ılımlı AKP.

Yeni bin yıl, elitler arası yeni atışmalar

2000 ve 2001 ekonomik krizlerinin yol atığı yıkım siyasette benzer etkiler yarattı ve Kasım 2002 seimlerinde AKPye mecliste mutlak oğunluktan fazlasını verdi. Bu, 50lerdeki DP zaferinden beri gerekleşmemiş bir şeydi. nceki koalisyon hkmetinin partileri (23) oyların yalnızca %13n aldılar.

AKP hkmeti arpıcı bir neoliberal dnşm yaşadı ve sayısız zelleştirme yaptı. Bu, artan cari işlem aığını, rn. İhracat ve ithalat arasındaki farkı finanse edecek şekilde, Trkiyeye byk bir yabancı sermaye akışı da sağladı. Enflasyon %10un altına dşrld (24) ve 2002den bu yana Trkiye ekonomisi yılda %7,5lik bir byme gsterdi. te yandan, işsizlik ktleşiyordu. Bu ise bymenin, işsizliği absorbe etmek yerine işgcnn artan şekilde smrlmesine dayandığını gsteriyordu. Ancak ekonominin geleceği, esasında kresel glerin algılarına ve havasına bağlıydı ve herhangi bir ktye işaret 1997-98deki Asya krizine benzer bir krizi provoke edebilirdi.

Getiğimiz son drt yıl iinde, egemen sınıflar iinde drt blok belirginleşti: Ordu, TSİAD, MSİAD ve Fetullahı TUSKON. Fetullah Glen geleneksel Nurcu (25) hareketi bıraktı ve egemenliği altında, şirketlerden, yksek okullardan, niversitelerden (26) vb.nden oluşan yeni bir imparatorluk kurdu. 1999da Trkiyede imparatorluğunun sahip olduğu varlıkların 25 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor (27). Glen merkez sağ hkmetlerle iyi ilişkilere sahip oldu, gl bir Amerikancı hatta sahip ve getiğimiz yıllarda arkadaşları TUSKON adı altında kendi iş rgtlerini kurdular. 1999da, her dzeyde (ordu, polis ve brokrasi) devlet aygıtı iine sızmayı denemekle sulandı ve sonrasında lkeyi terk etti. Glen ABDde yaşıyor ancak AKP ile ordu arasındaki son anlaşmazlıklarda muhtemelen etkin bir role sahip olan Fetullahılarla, halen byk bir etki gcne sahip.

MSİAD dışında tm, ABD emperyalizmi ile ok sıkı bağlara sahipler ve TUSKON ile bu ana farklılık dışında, ortak bir gemişi paylaşıyorlar. Ordu ve TSİAD, yıllardan bu yana geleneksel egemen blok olarak, ortak bir kltrel arka plana ve gemişe sahip. Tm iş grupları, ordunun roln eleştiriyorlar ve daha parlamento merkezli bir burjuva siyasetinden yanalar. zellikle TSİAD ABci reformların n planında, ancak TSİADın birka aile holdinginin kontrolnde olduğunu belirtmeliyiz. Bu nedenle, ordunun siyasi rol karşısındaki eleştirileri yelerin biroğu tarafından paylaşılmayabilir.

Irakın ABD tarafından işgali Trkiyede siyasi dengeleri alt st etti. Ordu Trkiyenin işgale katılımı doğrultusunda bir kampanya organize etmedi ve AKP milletvekillerinden oğunun (28) geleneksel ABD karşıtı İslamcılığı sayesinde, meclis Trkiye toprağının saldırı iin kullanılmasına onay vermedi (29). Savaş karşıtı hareket, savaşa karşı gl bir karşıtlık duyan kitleleri protesto gsterilerine ekmeyi başaramadı ancak en byk başarısızlık, ortalama bireyleri kızdırmamak iin Trkiye Krdistanındaki savaş konusunda sessiz kalmaktı. Bugn, Kuzey Irakta de facto bir Krt devleti kurulmuş durumda ve PKK Abdullah calanın 1999da tutsak edilmesi ardından başlattığı 4 yıllık ateşkesi 2004te sona erdirdi.

AB ile Kasım 2004 mzakereleri sonrasında, ordu 2005 baharında bir psikolojik kampanyaya başladı (30). Bugn, ana amacın Trk toplumundaki ABD karşıtı duyguları İslamcı hkmete ve Krt sorununu barış yoluyla zmek isteyen her trl girişime karşı ynlendirmek olduğunu syleyebiliriz. İlk provokasyon 21 Mart 2005teki Krt Newroz kutlamaları sırasında gerekleştirildi. Ardından gelen gn, gazeteler Krt ocuklarının Trk bayrağını yakmaya alıştığı haberini yaptı. ocuklar bayrağı kendilerine siyah takım elbiseli bir adamın verdiğini iddia ettiler ancak bu asla araştırılmadı. Bunu, bildiri dağıtan solcuların PKK lehine slogan atmak veya PKK bayrağı sallamakla sulandığı lin girişimleri geldi. Bu provokasyon kampanyasının tm olaylarını burada sayamayız ancak bu saldırılar arasında Diyarbakırdaki Krt sivillere dnk bombalamalar, Trabzondaki rahip cinayeti ve Malatyada misyonerlerin katledilmesi, Diyarbakırda PKK gerillalarına karşı kimyasal silah kullanımına karşı Krt protestolarının 15 lmle sonulanan bastırılmasını sayabiliriz.

Bu esnada, mafya ve devlet arasındaki ilişkileri daha da aığa ıkaran polis operasyonları gerekleştirildi; Trkiyede derin devletin ok uzun bir gemişi vardır (31). 2006da, Trkiyenin gneydoğu kşesinde yer alan Şemdinlideki yerel Krt halk, bir kitapevine bomba atan Trk kontr-gerilla glerinin yelerini yakaladılar (32). Genelkurmay Başkanı Bykanıt, bunlardan biri iin şu szleri sarf etti: Kendisini tanırım. İyi ocuktur. Davaları, devlet bağlantılı birok ete davası gibi ıkmazda.

Bu provokasyon kampanyasının ana olaylarından bir başkası, zgrlk sosyalist zgrlk ve Dayanışma Partisinin (DP) bir yesi olan Ermeni gazeteci Hrant Dink suikastıdır. Muhtemelen polis iindeki Fetullahılar dolayısıyla, katiller ve alt dzey planlayıcılar hızla yakalandılar ve kont-gerilla ağları ile ilişkileri bir şekilde aığa ıktı. Bu orduya karşı ıkmaya yol amadı, nk egemen sınıfların bir parası olarak, Fetullahı elitler aık bir meydan okumaya kalkışmadılar. Egemen sınıfların bir etesi Hrant Dinkin cesedini kullanarak diğerine karşı mcadele ediyor.

Sol hızla tepki gstermeyi başardı ve suikast gn binlerce insanı harekete geirdi. DP, savaş karşıtı olaylar sırasında Krt illerindeki savaş konusundaki sessizliklerine benzer bir tavırla sloganları yasaklayarak bu cenazeyi depolitize etti, hatta medya cenazenin adeta reklamını yaptı. Salı gn olmasına rağmen 100 bin kişi Hepimiz Hrant Dinkiz! Hepimiz Ermeniyiz! pankartı arkasında yrd. Slogan Trk milliyetilerinin elinde katılımcıların Trk olmayışlarını vurgulamak iin kullandıkları en byk koz halini aldı.

Parlamento Seimlerine Doğru

(33) Ordu Kemalist olmayan bir cumhurbaşkanının seilmesini bugne dek başarıyla nledi (34) ve bu amala STKları ve web sitesini kullandı ANAP ve DYP milletvekilleri, ordunun laiklik karşıtı ve ulusalcılık karşıtı akımlara (AKPyi kastederek) karşı uyardığı bir e-muhtıra yayınlaması ardından 29 Nisandaki cumhurbaşkanı seimlerine katılmadılar. 29 Nisan Cumhuriyet mitinglerindeki birok insan askeri bir darbeden yana değildi ancak ordunun kendisini Trk demokrasisinin tek koruyucusu olarak gryorlardı.

Bu esnada, merkez sağ AKP karşısında bir muhalif blok oluşturmayı başaramadı. ANAP ve DYPyi 50lerin partisi DP adı altında birleştirme girişimi başarısız oldu. Bunun anlamı burjuva bloğun oğunluğunun nihai olarak AKPyi destekleyeceği idi.

Bugn burjuva siyasetin ana teması ordunun Kuzey Iraktaki PKK slerine karşı bir askeri operasyon başlatıp başlatmaması zerine: Nisan başında, ordunun en yetkili ağzı Bykanıt operasyondan yana bir konuşma yaptı. Başbakan sınırtesi bir askeri operasyon yazılı bir başvuru olmadığını sylese de, o gnden bu yana Trk ordusu Iraka komşu Gneydoğu sınırına askeri yığınak yapmakta. Ne ABD bir Trk operasyonundan yana ne de Iraktaki Krt elitleri, rneğin Irak cumhurbaşkanı Talabani ve Irak Krdistanı başkanı Barzani, nk bu Kuzey Iraktaki oluşturulmuş tek barışı tehdit edebilir (37).

DYP (artık DP) lideri ve gemişte PKKye karşı 1000 operasyon yaptığını vnle aıklayan eski kontr-gerilla şefi Mehmet Ağar, barışıl zmn destekisi haline geldi. PKKye dağda savaşmak yerine dz ovada siyaset yapma ağrısı yapacaklarını aıkladı ve Trkiye, Irak, Azerbaycan ve Grcistandan oluşan bir ortak Pazar sistemi nerisinde bulundu. Bazı burjuva gazeteciler kısmen desteklese de son derece olumsuz tepkiler aldı. Zihnindeki değişim, ABD ile bağları dolayısıyla, Iraktaki verili durumda Krdistan ile iyi ilişkilerin stratejik nemini gren Fetullahı kapitalistler ile ilişkilerine bağlandı istikrarsız blgede sağlam bir zemin yaratmak iin İsrail, Trkiye ve Krtler arasında bir ittifaka ihtiyaları vardı. Her şekilde, seimler nedeniyle, bu konuda daha fazla konuşmayı tercih etmedi.

Ordu bunu AKP oylarını dşrmek iin bir taktik olarak kullanabileceğinden, AKP lideri Erdoğan da PKK karşısında ağır szler etmeye ve Krt sorununu yok saymaya bağladı. PKK Haziran 2008de ateşkese resmen son verdi (38) ve Trkler arasında ok gl tepkilere yol aan bir bomba Ankaranın ortasında 6 sivilin lmne yol atı. Iraktaki PKK liderliğinin yanı sıra Krt ulusal hareketinin yasal kanadı DTP (Demokratik Toplum Partisi) de bunu kınadı, ancak eylem muhtemelen, bombayı yanlış zamanda patlatan, kendilerinden biri tarafından gerekleştirilmişti hedef muhtemelen Bykanıttı. Avrupadaki liderlik bunu kınamadı ve arkasındaki sosyo-politik nedenlere bakmalıyız dedi (39). 12 Haziran 2007de, Erdoğanın PKK karşısında yeni taktiklerin grşlmesi iin resmi olmayan bir gvenlik zirvesi ağrısında bulunması ardından, PKK yeni bir ateşkes ilan etti.

DTP, meclise girebilmek iin gerekli %10luk ulusal barajı aşabilmek iin seimlere bağımsız adaylarla birlikte giriyor (40). AKP ve CHP bağımsız milletvekili sayısını dşrmek iin meclisten yeni yasalar geirirken, Krtlerin yeni mecliste AKP ile Krt sorununda askeri zm yerine siyasi bir zmden yana gayri resmi bir ittifaka gitmesi son derece muhtemel. PKKnin yeni ateşkesi aynı zamanda kısmen ulusal gvenlik konusunda AKPye ynelen eleştirileri de boşa dşrmeyi hedefliyor. te yandan Krt ulusal hareketi, Fetullahılarla bağlantılı oldukları tahmin edilen, Krtler arasındaki İslamcı akımlarla da rekabet halinde (41).

Mevcut PKK karşıtı diskur seimler sonrasında sakinleşebilir ancak ykselişe de geebilir. CHP en nl sağ kanat adayları listelerine taşıyarak sağa kaydı. te yandan eski faşist MHP son on yılda aşırı sağdan merkez sağa uzun bir yolculuk yaptı. Bir CHP-MHP koalisyon hkmeti baskıyı arttırabilir. Bunun ok az aba gerektirdiğini belirtmeliyiz: AKP hkmeti, 301. madde olarak anılan son derece sert bir Anti Terr Yasasını meclisten geirdi. Yasa Trklğe karşı herhangi bir davranışı cezalandırıyor ve son gnlerde yeni yasalar polisin elindeki hakları geniş lde arttırdı.

Sol iin perspektifler

Sol bir yenilgi dnemi yaşıyor. Geen yıl her grece byk yarı legal sol kanat rgt polis operasyonlarına maruz kaldı. niversitelerde sol soruşturmalar ve faşist saldırılarla minimize edildi. Sol savaş karşıtlığını bir sırama tahtası olarak kullanamadı, nk bir mcadele programından yoksun ve yumuşak reformizm ile militan marjinal konum arasında gidip geliyor. Yalnızca birka rgt bymeyi veya en azından rgtsel yapılarını ayakta tutmayı başardı. Başarılarının temelinde programatik gleri ve/veya, işi kitleleri arasında taban yaratmak iin militan ısrarları yatıyor. Bu başarı ayrıca anti demokratik merkeziyeti yapılarından da kaynaklı, ancak bu er veya ge kendilerine dnecek (Halihazırda retkenlik karşıtı sekterliğin bir kaynağı haline gelmiş durumda). Anarşist komnistler, Leninist olsun veya olmasın, başarılı olsun veya olmasın her rgtn deneyimlerinden ğrenmesini bilmeli.

Sol taktilerini, hem teori ve sloganlar dzeyinde hem de pratikte sınıf hattında formle edebilmeli. Solun byk oğunluğu, savaş karşıtı harekette Krt sorununu yok sayarak birleştirici sloganlar kullanmayı denedi. Buna karşın, Hrant Dinkin cenazesinde azınlıklarla dayanışmayı vurguladı. Birinci durumda Krtler konusundaki sessizlik ABD karşıtı duyguların ordu tarafından Krtlerin hedef gsterilmesinde kullanılmasına yolu dşedi. İkinci durumda, moral bir anti ulusalcı konum ne srmek yalnızca ordunun Trk milliyetiliğini ykseltmeye dnk psikolojik operasyonunun işine yaradı.

Birok solcu rgt, bir tarafta ordu ve CHP gibi eski tarz cumhuriyetiler ile diğer tarafta iş dnyası ve AKP gibi neoliberaller olan sahte blnmeye işaret etti. Her iki taraf da işi sınıfına karşı neoliberal ekonomik uygulamalar ve baskıcı sendika karşıtı ve sol karşıtı yasalar zerinden saldırılardan yana. Benzer şekilde her iki kesim de ABD emperyalizminin Ortadoğudaki rol karşısında hibir gerek muhalefete sahip değiller. Son olaylarla ordu ile saf tutan partiler radikal soldaki akımlar tarafından sert eleştirilere tabi tutulur ve neredeyse aforoz edilirken, reformistler ve Krt ulusal hareketi ile ittifak halindeki sosyalist partiler tarafından AKP liberallerine eleştirel desteğe (42) karşı ıkılmadı. Kemalist olmayan sol saflarda beyhude bir anti faşizm boy vermekte ve sınıf merkezli bir anti faşist anlayış yokluğu nedeniyle kendisini liberal elitlerin savunusu ile sınırlamakta. Bu nedenle, gelecekteki ok daha baskıcı uygulamalar iin AKPnin kendisi tarafından kurumlar oluşturulduğunu grememekte.

Laiki/İslamcı atışması, işsizlik ve alışan yığınların dşk satın alma gc gibi daha nemli sorunların n plana ıkarılması karşısında bariyer işlevi gryor. Aığa ıkan gerek her iki tarafın birbirini beslediği ve ihtiya duyduğudur. Bu nedenle devlet aygıtındaki İslamcılar devlet ile yasadışı rgtlenmeler arasındaki tm bağları aığa ıkaramazlar ve Kemalist elitler cemaatlerin gcn ortadan kaldıramazlar. Elitler arasındaki bu atışmanın ana kurbanları, yzyıldan uzun sredir bedenleri modernleştirici erkekler arasındaki savaşın alanına evrilmiş olan kadınlardır. Dini inanlara karşı hoşgr ve bu inanlar arasında fark gzetmemek yalnızca sınıf ayrıcalıkları ile statkocu hiyerarşinin tasfiyesi ile mmkn olabilir. Sosyal devrim olmaksızın her burjuva bloğu dini egemen sınıfların diğer blokları ile rekabet etmek ve işi sınıfı direnişini geri pskrtmek iin kullanacaktır. Sol bu iki burjuva kategorisinden hibirine meyletmemelidir ve mevcut mcadelelere katılmalı ve onları anti-patriyarkal ve anti-elit bir zeminde birleştirmelidir.

Ana pratik sorunlar sol ile alışan yığınlar arasındaki temassızlık ve sekterliktir. Sol bu meselelerde ok daha doğru bir konumda olabilirdi ancak insanlara taşımak iin yollara sahip değilse, doğru konumun da pek faydası olmazdı. Buna ancak iki şekilde ulaşılabilir: ncelikle sol kk ama elde edilebilir reformlar iin mcadelede merkezi bir rol stlenmeli ve en radikal talebin illa ki en gerekli olan olmadığını anlamalıdır. Yalnızca bu şekilde insanları etkileyebiliriz. Sendikalaşma mcadeleleri, işileri ve toplum derneklerini rgtlemek iin sendika tesi dernekler mevcut ve bu amaca ulaşmak iin nemli aralar durumundalar.

İkincisi sol rgtler arasındaki işbirliği arttırılmalı ve tabandan ykselmeli ve net amaları hedeflemeli. Mevcut işbirliği girişimleri rgt temsilcilerinin platformlarına dayanmakta. Bu işbirliği yapısının, kk basın aıklamaları yapmaktan başka, ok yetersiz olduğu kanıtlanmış durumda. Bu yapı yalnızca yerellerdeki halkı değil, aynı zamanda rgtlerin sıradan yelerini de karar alma yapılarından dışlıyor. Devletin sol rgtleri marjinalize etmek iin, onların masum insanları kullandığı propagandası yapmasının başarılı olması şaşırtıcı değil. Yalnızca devleti eleştirmeyi bırakıp kendimizi eleştirmeye başlamanın zamanı gelmedi mi?

Seimlere ilişkin ek

22 Temmuz genel seimleri egemen bloklar arası iktidar mcadelelerini değiştirmek iin belirleyici bir gndemdi, nk her biri aısından bir meşruiyet sınavıydı. Aık galip AKP hkmeti oldu ve aık kaybeden de CHP ve ordu. AKP oyların neredeyse yarısını aldı ve semen katılımı %85 civarındaydı. Bazı İslamcılar ve liberaller bu byk artışı ordunun darbe tehditlerine karşı sivil bir muhtıra olarak sunsa da, muhtemelen AKPnin merkez soldaki boşluğu doldurma başarısı ile ilişkiliydi. Geleneksel olarak, sağ kanat partiler oyların %60-70ini, sol ise geri kalanını alır.

Bu seimlerde milliyeti MHP birok semene fazla radikal ve ayrıca CHPnin sol-Kemalizmine fazla yakın grnd. Ayrıca DYP ve ANAP gibi geleneksel merkez sağ partiler son derece gzden dşmş durumdalar. te yandan, szde sol (CHP ve DSP bloğu) ulusalcılığa ylesine gmld ki alışan yığınlar iin herhangi bir sosyo ekonomik program nermeyi unuttular. Bu nedenle, her sınıftan insanlar istikrara, yani AKPye oy vermeyi tercih ettiler. MHP meclise girmeyi başardı ancak 1999daki %18e kıyasla %14 oy alabildi. İki değil de parti %10 barajını aştığı iin AKP koltuk kaybetti ancak yeni parlamento daha AKP dostu grnyor. CHP neredeyse tecrit oldu ve hatta mttefiki DSP AKPnin halk nezdindeki meşruiyetini kabul etti.

AKP karşıtı duyguların yumuşamasının bir nedeni aık ki Krt partisi DTPnin AKP karşısında yaşadığı oy kaybı. Partiyi ambleminden tanıyabilen ancak birok bağımsız adayın adını ayıramayan Krtler arasındaki dşk okur yazarlık gibi teknik sorunların da bir etkisi oldu. Ancak sosyal sebepler ok daha nemli. DTP Krt ulusal sorununu zme noktasında kesin bir program tanımlamaktan yoksun. Ayrıca Krt kitlelerinin ihtiyalarını karşılayacak bir sosyo ekonomik programdan da yoksun. te yandan Krt blgeleri 80lerin başında İslamcıların zeminiydi ve bu nedenle AKPnin başarısının Krt toplumunda derin kkleri var. İslamcı bir yorumcu Trkiyedeki en byk dini cemaatin, yani Glen cemaatinin AKP iin ok gl bir kampanya yrttğn belirtti.

AKPnin ikinci adamı Abdullah Gl, son derece barışıl şekilde yeni Trkiye cumhurbaşkanı oldu. Egemen bloklar arasında nmzdeki srete yaşanacak atışmalar yeni anayasa zerine olacak. AKP anayasayı yenileyecek ve Kemalizme ve Atatrklğe yapılan referansların ıkarılmasını neriyor. AB de Trklğ koruyan 301. maddenin iptalini tavsiye ediyor. Ancak tm bu tartışmalar, işi sınıfına ve işi sınıfı aktivistlerine hibir şey kazandırmayacak elitler arası atışmalar olarak ele alınmalı. Bu liberal değişimler yapılsa dahi, nceki AKP hkmeti tarafından oluşturulan sert bir anti terr yasamız ve polis yasaları olacak.

Diğer yandan, işi sınıfına dnk saldırılar devam ediyor. Kamu alışanları, 1990ların ilk yarısında işi sınıfının nc unsurları arasındaydı ancak pazarlık sreleri brokratik sahtekarlık halini aldı. Şu anda burjuvazinin aık saldırısı nedeniyle, birok zel sektrde grşmeler durduruldu. En brokratik sendikalar dahi bu koşulları kolayca kabul edemiyor. Burjuvazi nihai olarak sendikasızlaşmayı ve işi sınıfının atomize edilmesini dayatıyor ve sendika brokrasisi ya teslim oluyor veya karşı ıkıyor (elbette işi sınıfı ıkarları iin değil kendi ayrıcalıkları iin). Sıradan işilerden rgtl bir karşı ıkış dalgası olmaksızın bu saldırılar durdurulamaz. Ve dnya apında yakın srete ve Trkiyenin işi sınıfının tarihinde bylesi karşı saldırıların birok olumlu rneğini grdk.

Dipnotlar
1. sui generis Latince şahsına mnsahır anlamında bir ifadedir
2. Darbeye Trk toplumunda post modern adı verildi. Kastedilen asker tarafından sahneye konulan darbenin genelde olduğu zere askeri ayaklanma ile değil Mahkemeler zerinden yapılmasıdır.
3. Trk ordusu ABD ordusu ardından NATOnun ikinci byk ordusudur.
4. Benzer bir paradoks Tunus, Mısır, Suriye ve Cezayir gibi eski Arap sosyalist-ulusalcı devletleri iin de sz konusu.
5. Economic Change in Twentieth Century Turkey: Is the Glass more than Half Full? Şevket Pamuk, Working Paper no.41, Paris Amerikan niversitesi. 22 Ocak 2007 tarihli sunum.
6. Osmanlı İmparatorluğu sırasında genellikle devlet toprak zerinde tek yetkiliydi. Yalnızca Krdistan ve Lbnanda feodalizm benzeri bir sosyal yapı grebiliriz. 18 yy.daki feodalizme ynelik son eğilimler, girişimci aristokrasi yerine Osmanlı İmparatorluğundan yana saf tutan İngiliz emperyalizminin yardımıyla 19. yy başında yenilgiye uğratıldı. Bu nedenle 20. yy Trkiyesinde byk toprak sahipleri kapitalistlerden ziyade, Kuzey Krdistan hari, feodal lordlar yerine kapitalistlerdi.
7. Ekonomik modelden byk faydalar grseler de, uzun vadede sınırlılıklarını zellikle devlet brokrasisinden ok daha iyi anladılar ve 70 sonlarında İİS politikalarına karşı bir propaganda kampanyası başlattılar.
8. ağlar Keyder, The Turkish Bell Jar
9. Keyder, age
10. La cuestin del fascismo en Amrica Latina, Cuadernos Polticos, Mxico, Ediciones ERA, nm. 18, octubre-diciembre, 1978, s. 21-29.
11. Keyder, age
12. Trkiyede, bir partinin meclise girebilmesi iin ulusal lekte oyların %10unu alması gerekiyor. Bu zellikle radikal kk partilerin temsilini nlemek iin tasarlandı ancak Krt ulusal zgrlk hareketinin 1984teki ykselişi sonrasında Krt partileri iin Yasama organına girmesi nnde engel haline geldi.
13. Keyder, age. Ayrıca bkz., Pamuk, age, s. 17-18
14. Anadolu Trkiyenin Asya kısmıdır
15. Her iki parti de sırasıyla 1971 ve 80 darbelerinde kapatıldı.
16. Bu protestolara Bahar Eylemleri denilmiştir.
17. Pamuk, age, s.19-20.
18. DYP bir sağ partidir.
19. Susurluk kazasını srekli aydınlık iin 1 dakika karanlık isimli popler bir kampanya takip etti. İnsanlar her akşam saat 9da lambalarını kapatıyorlardı. Askeri kışlalar da aynını yapmaya başladığı zaman, hareketi kolayca medyaya taşıdılar.
20. FP
21. SP
22. Adalet ve Kalkınma Partisi
23. ANAP, MHP ve DSP.
24. Enflasyon oranları 1990larda %80 ve 2000de %50 civarıydı.
25. Said-i Nursi, 19. yy.dan bu yana Osmanlı entelektellerinin birok kuşağı tarafından denemiş olan Batı modernizmi ile İslamın sentezini yaratmaya alışan bir Krt Mslman alimdir. İslama ilişkin tm fikirleri ana akım siyasetten dışlayan Kemalist iktidar dneminde siyasetten geri ekildi. Dşnce yoluyla cihadın destekisiydi ancak 50lerde DP iktidarı dneminde anti-komnizmin aık destekisiydi.
26. Yalnızca Trkiyede değil, dnyanın birok yerinde ve Eski Sovyet lkelerinde okulları vardır. Muhtemelen ABD tarafından yardım grmektedir.
27. http://www.hri.org/news/turkey/anadolu/1999/99-06-22.an...ml#01
28. Liderliği ile olmasa da, gl kamuoyu muhalefetine rağmen işgale destek vermeye meyilliydiler. Bkz. Cihan Tuğal NATOnun İslamcıları, New Left Review 44, Mart-Nisan 2007.
29. AKP bu milletvekillerini 22 Temmuz seimlerinde aday listelerine almadı.
30. Psikolojik operasyon aslında resmi bir kavramdır. 2003te bir gazete basının %60ını kontrol eden byk Doğan medya kartelinin sol liberal gazetesi olan Radikal MGK toplantısı notlarını yayınladı. Orduda gizli bir Psikolojik Operasyon Brosu vardır.
31. Derin devletin iki olası ana tarihsel kaynağı, imparatorluğun son gnlerinde Ermeni ve Rumlara karşı katliamları organize eden ge Osmanlı gizli servisi ve Avrupa lkelerinde soğuk savaş sonrası aığa ıkarılan ancak Trkiyede dokunulmadan kalan NATOnun anti-komnist Gladyo ağıdır.
32. Jandarma İstihbarat ve Terrle Mcadele veya JİTEM olarak adlandırılır.
33. Bu makale 18 Haziran 2007de, seimler yapılmadan nce tamamlanmıştır. Seim sonrası duruma ilişkin bir gncelleme iin bkz. aşağıdaki Ek.
34. AKP dilerliğinin dnşmn vurgulamak iin Kemalizm karşıtı İslamcılıktan dahi iyi bir tanımlamadır.
35. Yakın zamanda insanları terre karşı kitlesel tepki gstermeye ağıran tartışmalı bir e-bildiri yayınlandı.
36. Trk ordusunun halihazırda Kuzey Irakı işgal ettiğine ynelik sylentiler oldu, sonrasında yalanlansa da, blgede tyleri diken diken etmeye yetti.
37. ABD muhtemelen İrana karşı PKKnin PJAK adlı İran kanadı zerinden rtl bir savaş yrtyor.
38. 2003ten bu yana yeni bir saldırı dalgası olmasına rağmen.
39. Muhtemelen Savunma Bakanını hedef alan bir başka bombalı saldırı girişimi aığa ıkarıldı.
40. Batı illerinde başta soldan bağımsız adayları desteklediler ancak sonu alamadılar.
41. Diyarbakırda bir Danimarka gazetesinde İslam peygamberinin karikatrlerinin yayımlanmasını protesto eden 100 bin kişilik gl bir miting yapıldı.
42. DP gibi
43. Haziran 2006 tarihli ulusal apta bir araştırma bu ikisinin hem 2002 hem de 2006da en nemli sorunlar olduğu sonucuna ulaştı. Aynı zamanda %65ten fazlası sivil grevlilerin ve niversite ğrencilerinin başrts takabileceğini dşnyorken yalnızca %9 İslami bir devlet istiyor. Kaynak: http://www.milliyet.com.tr/2006/06/14/guncel/agun.html

Kaynak:

Related Link: http://www.anarkismo.net/article/6710
author by anarkopublication date Sat May 16, 2009 09:22Report this post to the editors

bu yazı daha nce yayımlanmamış mıydı? ben okudum diye hatırlıyorum.

 
This page can be viewed in
English Italiano Deutsch
Qu est passant a Catalunya?
2005-2017 Anarkismo.net. Unless otherwise stated by the author, all content is free for non-commercial reuse, reprint, and rebroadcast, on the net and elsewhere. Opinions are those of the contributors and are not necessarily endorsed by Anarkismo.net. [ Disclaimer | Privacy ]