user preferences

New Events

Βαλκανικές Χώρες

no event posted in the last week

Αναρχικά έντυπα στην πρώην Γιουγκοσλαβία

category Βαλκανικές Χώρες | Αναρχική Ιστορία | Γνώμη / Ανάλυση author Monday April 16, 2012 09:20author by Dimitri (MACG - republishing) - Anarkismo Report this post to the editors

Για να κλείσουμε αυτόν τον απολογισμό, που παραμένει ατελής, μπορούμε να σημειώσουμε κάποιες γενικές παρατηρήσεις. Η περιέργεια και η συμπάθεια προς τον αναρχισμό εμφανίστηκαν, για να μιλήσουμε με κοινωνιολογικούς όρους, στις πιο ανεπτυγμένες και τις πιο ανεκτικές περιοχές της Γιουγκοσλαβίας (Σλοβενία, Κροατία, Σερβία και την επαρχία της Βοιβοντίνα) και στα πιο μορφωμένα κοινωνικά στρώματα, όπως οι διανοούμενοι, οι ακαδημαϊκοί και οι φοιτητές (κι αυτό δεν είχε παρά θετικές συνέπειες).
yugopng211x300.jpg


Της Ομάδας "Germinal

Το ενδιαφέρον των γιουγκοσλαβικών πληθυσμών για τον αναρχισμό ξεκινά το δέκατο ένατο αιώνα. Πρωτοεμφανίζεται στα 1870 στην Μακεδονία καθώς και το παράνομο κίνημα Νέα Βοσνία από το οποίο ξεπήδησε ο Gavril Princip, ο εκτελεστής του αρχιδούκα Φερδινάνδου του Άουγκσμπουργκ, το 1914.

Στη διάρκεια του μεσοπολέμου, η VMRO (1) (εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση στην Μακεδονία, με έντονη παρουσία σοσιαλιστών και αναρχικών, αλλά και αλυτρωτιστών-εθνικιστών στις τάξεις της), θα περάσει στην παρανομία ενώ η Νέα Βοσνία μέχρι το 1914 θα εξαφανιστεί.

Μέχρι το 1945, κυκλοφορούν εκδόσεις των συγγραμάτων των Μιχαήλ Μπακούνιν, Πέτρου Κροπότκιν, Γιόχαν Μοστ καθώς και βιογραφίες αγωνιστών. Μετά το 1945, οι ελευθεριακές τάσεις δεν εκδηλώνονται πια ανοιχτά, κάτι αυτονόητο σε μια χώρα που διευθύνεται από ένα κομμουνιστικό κόμμα και επίσης μια από τις πιο σκληρές και πιο πιστές στην Κομινφόρμ χώρες. Ουσιαστικά, μέχρι το 1968, τα μόνα έργα που κυκλοφορούν είναι των Μαρξ, Πλεχάνωφ, Λένιν και Στάλιν.

Το αντεξουσιαστικό κίνημα του 1968, που αναζωογόνησε τα γιουγκοσλαβικά πανεπιστήμια, άνοιξε το δρόμο για ένα νέο κύμα πολιτικού και πολιτιστικού ενδιαφέροντος που διήρκεσε μέχρι το 1971-1972. Το κίνημα αναπτύχθηκε κυρίως στον πανεπιστημιακό χώρο της Σερβίας. Στη Σλοβενία, έφτασε στο σημείο καμπής του στα 1971 με την κατάληψη της Φιλοσοφικής Σχολής στη Λιουμπλιάνα. Αμέσως μετά, έρχεται η πρώτη απάντηση του σκληρού κατασταλτικού κόμματος-κράτους που απομονώνει τις αντιεξουσιαστικές αριστερές τάσεις. Ως αποτέλεσμα, οι εκδόσεις ελευθεριακών θεμάτων ελαχιστοποιούνται, αν και το ενδιαφέρον δεν εξαφανίζεται εντελώς, αλλά αποθαρρύνεται δραστικά λόγω της ανυπαρξίας αντικειμενικών δυνατοτήτων. Το πιο σκληρό επίπεδο αυτής της επιστροφής στην κανονικότητα έλαβε χώρα στα 1975 με την εκδίωξη οκτώ καθηγητών και δυο βοηθών της Φιλοσοφίας και Κοινωνιολογίας από τη Φιλοσοφική Σχολή Βελιγραδίου. Λίγο καιρό αργότερα, τέσσερεις ακόμη φιλόσοφοι και κοινωνιολόγοι διώχτηκαν από το Πανεπιστήμιο Λιουμπλιάνα.

Την επόμενη χρονιά η πίεση της εξουσίας στη μαρξιστική και αντιεξουσιαστική αριστερά καταλάγιασε και η διάδοση των ελευθεριακών εντύπων πήρε νέα ώθηση. Το 1976 εμφανίστηκε ένα δεύτερο κύμα ενδιαφέροντος και τυπώθηκαν νέα έργα.

Το 1966 ξεκινά το κύμα του 1968 με τις εκθέσεις Γιουγκοσλάβων συγγραφέων, μεταξύ των οποίων μπορούμε να διακρίνουμε αυτήν του Ivan Kovacecic με τίτλο Απόπειρα ίδρυσης μιας αναρχοκομμουνιστικής αποικίας στα 1909-1910 στο Ντούμποβικ, πλησίον του Σλαβόνσκι Μπροντ (στη βόρεια Κροατία), στη συλλογή Συνεισφορά στην ιστορία του σοσιαλισμού (Βελιγράδι, 1966) (2) και του Andrija Kresis Πολιτική απολυταρχία, αναρχία και εξουσία στην πανεπιστημιακή επιθεώρηση του Βελιγραδίου Gledista (1966, νο 4). Μια μεγάλη ιστορική αναδρομή έρχεται στο φώς την ίδια χρονιά στο Βελιγράδι: Σαράγιεβο 1914 του Vladimir Dedijer, προέδρου του ιδρύματος Russell. Παρουσιάζει με ολοκληρωμένο τρόπο τις ιδέες και τους αγωνιστές του κινήματος Νέα Βοσνία, δίνοντας έμφαση σε αποσπάσματα αναρχικών, κλασσικών και σύγχρονων, Γιουγκοσλάβων και αλλοδαπών. Ο A. Kresis προετοιμάζει μαζί με τον R. Vujacic, μια εκτεταμένη ανθολογία σε δυο τόμους, το Κράτος και Πολιτική (Βελιγράδι 1968), που προλειαίνει το έδαφος και για άλλες δημοσιεύσεις. Το έργο αυτό περιλαμβάνει τρία συγγράμματα του Μαλατέστα (Αναρχισμός και Εξουσία, απόσπασμα από το Ο Αναρχισμός του Μπακούνιν, Η Ουσία του Κράτους και η Δικτατορία του Προλεταριάτου, απόσπασμα από το Κρατισμός και Αναρχία του Μπακούνιν) και του Προυντόν (Κοινότητα, Ιδιοκτησία και Ελευθερία, απόσπασμα από το Τι Είναι η Ιδιοκτησία;).

Το 1969 δημοσιεύεται η έκθεση του Βορειοαμερικανού στοχαστή, Πωλ Γκούντμαν, Αντικειμενικές Αξίες από τη σύνταξη του διάσημου περιοδικού Πράξις. Ακόμα μια επιθεώρηση του Βελιγραδίου, η Φιλοσοφία δημοσιεύει μια σειρά από εκθέσεις πάνω στον αναρχισμό, στη σειρά 2-3 του 1971 (Ουτοπία και Αναρχία). Μεταξύ των πολυάριθμων συνεισφορών, θυμόμαστε, επίσης, αυτές των Ljubomir Tadic (Πραγματικότητα, Ουτοπία κι Αναρχία), του Trivio Indjic (Η οργάνωση: ανάμεσα στην ελευθερία και στην αποτελεσματικότητα) και του Milorad Ekmecic (Ο Μιχαήλ Μπακούνιν, ένας εξεγερμένος διανοητής). Αυτή η τελευταία βιογραφία, είναι αρκετά σημαντική: Υπάρχει σίγουρα μια επιρροή στην Νέα Βοσνία, όπως υπάρχει μια ουσιώδης επιρροή, στρατηγική και ασυνείδητη στο επαναστατικό γιουγκοσλαβικό κίνημα εν γένει, μέχρι την πιο πρόσφατη εποχή, του Μπακούνιν. Στο ίδιο τεύχος υπάρχει μια μετάφραση μιας σύντομης έκθεσης του Gino Cerrito πάνω στις Οργανωτικές Δομές του Διεθνούς Αναρχικού Κινήματος.

Οι καθηγητές Tadic και Indjic βρίσκονται στην ομάδα των οκτώ διωχθέντων εκπαιδευτικών από το Πανεπιστήμιο Βελιγραδίου. Και οι τρεις τους, μαζί με τον Ekmecic, συμπεριλάμβαναν τον αναρχισμό στα μαθήματα του κύκλου σπουδών τους.

Γραπτά αναρχικών συγγραφέων εμφανίζονται, επίσης, το 1973 σε μια ανθολογία σχετικά με την Αυτοδιαχείριση και το εργατικό κίνημα: Προβλήματα της οικοδόμησης της κοινωνικής επανάστασης (Απόσπασμα του Πιότρ Αρσίνωφ, από το Ιστορία του Μαχνοβίτικου Κινήματος). Επίσης, δημοσιεύονται οι Δομικές αντιλήψεις του ελευθεριακού σοσιαλισμού του Γκαστόν Λεβάλ, και διαλεχτά αποσπάσματα από το έργο του Προυντόν.

Ταυτόχρονα, κάνουν την εμφάνισή τους βιβλία που συμπεριλαμβάνουν τόσο ζητήματα σχετικά με το θέμα μας, κι ακόμα έργα που δεν σχετίζονται άμεσα με αυτό: το Παράδοση και Επανάσταση του κοινωνιολόγου του Βελιγραδίου, Ljubomir Tadic, και το Συμμετοχή, εργατικός έλεγχος και αυτοδιεύθυνση του Rudi Supek, ενός από τους ιδρυτές της Κοινωνιολογίας της γιουγκοσλαβικής δημοκρατίας. Το πρώτο, τυπωμένο στα 1972 στην πρωτεύουσα, μελετά τον αναρχισμό με επιμέλεια, ιδιαίτερα στο κεφάλαιο Κράτος δικαίου, δημοκρατία και αναρχία. Το δεύτερο, τυπωμένο στο Ζάγκρεμπ το 1974, ανιχνεύει τις ελευθεριακές ρίζες της ιδέας της αυτοδιεύθυνσης.

Μια βιογραφία του Μπακούνιν, ιδιαίτερης αξίας και σημασίας, γραμμένη από τη Ρωσίδα Natalia Piroumova (3) κυκλοφορεί στη Ριέκα το 1975, και την επόμενη χρονιά, το Ο μοναδικός και η ιδιοκτησία του του Μαξ Στίρνερ κυκλοφορεί στην κροατική πρωτεύουσα Ζάγκρεμπ. Πάντα στα 1976, στο Οσίγιεκ, στο βορά της Κροατίας, δημοσιεύεται η έκδοση της Εξομολόγησης του Μπακούνιν με πρόλογο του Ekmecic καθώς και ένα ιστορικό δοκίμιο του V. A. Polonski Ο Μιχαήλ Μπακούνιν στα χρόνια του 40 και του 60.

Την επόμενη χρονιά είναι η σειρά της Έμμα Γκόλντμαν να δημοσιευτεί στην φοιτητική επιθεώρηση Vdizi του Βελιγραδίου, μέσω του δοκιμίου Γάμος και Έρωτας. Μπορούμε, επίσης, να βρούμε την μελέτη Ψυχολογία της πολιτικής βίας της ίδιας συγγραφέα στην πολιτιστική επιθεώρηση Argumenti, στο πρώτο τεύχος του 1978. Από το 1971, το Argumenti είναι η πρώτη επιθεώρηση που θα δημοσιεύσει άρθρα για τον αναρχισμό. Στο ίδιο τεύχος περιλαμβάνει το Η αναρχία είναι βία;, απόσπασμα από το Αλφαβητάρι του αναρχισμού (4) του Αλεξάντρ Μπέρκμαν, συγγραφέα και αγκιτάτορα.

Στη συνέχεια έχουμε δυο βιογραφίες της Γκόλντμαν και του Μπέρκμαν από τη νεαρή κοινωνιολόγο Mirijana Oklobdzija, με τίτλο Ο αναρχισμός μεταξύ δυο αιώνων, καθλως και τη θεωρητική και ιστορική ανάλυση Αναρχισμός και Μαρξισμός του κοινωνιολόγου της Λιουμπλιάνα, Rudi Rizman, συνεργάτη του Vladimir Dedijer. Σχεδόν ταυτόχρονα, δημοσιεύεται μια μεγάλη βιβλιογραφική έρευνα του Laslo Sekelj, ενός ερευνητή του μαρξισμού από το Νόβι Σαντ (στη Βοϊοβοντίνα - βόρεια του Βελιγραδίου), που αυτοπροσδιορίζεται ως αναρχο-λόγος. Παρουσιάζει παραπάνω από 400 τίτλους βιβλίων σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, αναρχικών και σχετικών με τους αναρχικούς, και όχι μόνο από Γιουγκοσλάβους συγγραφείς. Το γραπτό του παρουσιάζεται στην φοιτητική επιθεώρηση του Βελιγραδίου Ideie τεύχος 1-2.

Προς το τέλος της δεκαετίας του 70, βρίσκουμε το Κράτος και Ελευθερία από τις εκδόσεις Globus του Βελιγραδίου, που παρέχει μια μεγάλη συλλογή γραπτών από το Κράτος και Αναρχία, το Θεός και Κράτος και την Επαναστατική Κατήχηση του Μπακούνιν. Ο επιμελητής της έκδοσης είναι ο Rade Kalanj, μαρξιστής συγγραφέας του κροατικού πανεπιστημίου, ο οποίος γράφει και έναν εκτεταμένο πρόλογο. Το 1980, ο εκδοτικός οίκος του Ζάγκρεμπ Naprijed, δημοσιεύει το Anarhizam, τη διάσημη ιστορική μελέτη του κινήματος του Ντανιέλ Γκερέν (Ο Αναρχισμός). Το βιβλίο διαδίδεται ιδιαίτερα στους Γιουγκοσλάβους πανεπιστημιακούς.

Μια πιο πρόσφατη έκδοση αφορά το κλασσικό έργο Η αναρχία του Κροπότκιν, σε δυο τεύχη της επιθεώρησης Gledista (Νο 3-4 και Νο 6 του 1980). Στην ίδια επιθεώρηση, βρίσκουμε μια δεύτερη βιβλιογραφία του Sekelj, αφιερωμένη αποκλειστικά στα έργα στη σερβο-κροατική γλώσσα.

ΜΙα άλλη συλλογή κειμένων για τον αναρχισμό δημοσιεύεται στην Politicka Missao του Ζάγκρεμπ (1981, Νο 3). Εκεί βρίσκουμε κείμενα κατώτερης στάθμης του Frad Muhic, καθεστωτικού πανεπιστημιακού συγγραφέα, εξ ολοκλήρου αφιερωμένα στην λασπολογία και την εξύμνηση του ορθόδοξου μαρξισμού.

Μπορούμε να διαβάσουμε στην επιθεώρηση Argumenti μια ενθουσιώδη μελέτη του Vladimir Gligorov, πολιτειολόγου του Βελιγραδίου, με τίτλο Αριστερά και Δεξιά, Αναρχικοί και Μαρξιστές. Το κείμενο αυτό παρουσιάστηκε στην συνεδρίαση του Αραντζέλοβατς, κοντά στο Βελιγράδι, 10-12 Γενάρη 1980 στο Ινστιτούτο για το Διεθνές Εργατικό Κίνημα, στο πλαίσιο σειράς συζητήσεων για τον Μαρξ της εποχής μας, την ιστορία και την πραγματικότητα. Είναι η πρώτη συνεδρίαση που ασχολήθηκε επίσημα με τον αναρχισμό -σε ακαδημαϊκό φυσικά επίπεδο- με μια σοβαρή έρευνα και προκαλώντας πολιτική συζήτηση. Κάτι τέτοιο αντανακλάται και στην πλειοψηφία των παρεμβάσεων, πολλές από τις οποίες αναδημοσιεύτηκαν στην Gledista. Μεταξύ άλλων, έχουμε τις μελέτες του Vucina Vasovic, καθηγητή Δικαίου στο Βελιγράδι (Το πολιτικό δόγμα του αναρχισμού), του Bozidar Jaksic, μαρξιστή διανοουμένου (Η δημοκρατική ή αυταρχική αρχή της πολιτικής διαμεσολάβησης) και ενός νέου φιλοσόφου της Λιουμπλιάνα, του Darko Strain (Μαρξισμός, Αναρχισμός και Νέα Αριστερά). Το συνέδριο αυτό συνάντησε το ενδιαφέρον αρκετών κύκλων. Ένα συγκαταβατικό άρθρο εμφανίστηκε στο Start (5) του Ζάγκρεμπ, το πιο γνωστό περιοδικό της χώρας.

Για να κλείσουμε αυτόν τον απολογισμό, που παραμένει ατελής, μπορούμε να σημειώσουμε κάποιες γενικές παρατηρήσεις. Η περιέργεια και η συμπάθεια προς τον αναρχισμό εμφανίστηκαν, για να μιλήσουμε με κοινωνιολογικούς όρους, στις πιο ανεπτυγμένες και τις πιο ανεκτικές περιοχές της Γιουγκοσλαβίας (Σλοβενία, Κροατία, Σερβία και την επαρχία της Βοιβοντίνα) και στα πιο μορφωμένα κοινωνικά στρώματα, όπως οι διανοούμενοι, οι ακαδημαϊκοί και οι φοιτητές (κι αυτό δεν είχε παρά θετικές συνέπειες). Μπορούμε, επίσης, να παρατηρήσουμε ένα αυξανόμενο ενδιαφέρον για τις ελευθεριακές ιδέες, και ιδιαίτερα τις αναρχικές. Μπορούμε να το ερμηνεύσουμε ως μια θέληση για βάθεμα και επέκταση της ουσιώδους αντίληψης της αυτοδιαχείρισης, είτε στην σημερινή είτε στην μελλοντική κοινωνία. Ταυτόχρονα, μπορούμε να εντοπίσουμε μια επιθυμία επαναπροσέγγισης των κοινωνικών σχέσεων πέραν των μαρξιστικών αποκλειστικά μεθόδων ανάλυσης. Τέτοια που μπορούμε να την αποδώσουμε εξίσου στη συμπεριφορά των ερευνητών που διαμορφώθηκαν μέσα στην μαρξιστική σχολή απέναντι στην σκέψη του αναρχικού κινήματος.

Κάποιοι Γιουγκοσλάβοι σύντροφοι

Σημειώσεις

1. Vastrena Makedonska Revolutsonerna Organizatsia Εσωτερική Επαναστατική Μακεδονική Οργάνωση, που ιδρύθηκε το 1893. Για τη συμμετοχή των αναρχικών, βλέπε: Iztok νο 2.
2. Όλοι οι προαναφερθέντες τίτλοι, διακινούνται μόνο στα σερβοκροατικά.
3. Πρόκειται για ένα βιβλίο δημοσιευμένο στη Μόσχα το 1966. Η Piroumeva, αν και ξεκινά από ένα μαρξιστικό-λενινιστικό πλαίσιο, δεν είναι καθόλου υστερική, για όσα αφορούν την ΕΣΣΔ βλ. F.Ia.Poliansky "Kritika ekonomicheskikh teorii anarkhizma" Moscou 1976.
4. Αμετάφραστο στα γαλλικά. Βλ. την παρουσίαση του τεύχους των Argumenti στο Iztok νο 2.
5. H Le Monde Libertaire έχει δημοσιεύσει ένα κείμενο μετεφρασμένο από τον Sat-.amikaro για το συνέδριο αυτό, τον Δεκέμβρη του 1980.

Υ.Γ.: Για περισσότερες πληροφορίες για τις εκδόσεις μετά το 1968 μπορούμε να απευθυνόμαστε στην ομάδα Germinal, Via Mazzini 11, Trieste, Italia.

*Μετάφραση από τα ιταλικά στα γαλλικά: Germinal, giornale anarchico, Trieste e Friuli", n46, mai 1981 Μετάφραση στα ελληνικά: για τη διάδοση της μεταδοτικής λύσσας, Γενάρης 2008.

**Πηγή: http://www.theyliewedie.org/ressources/biblio/fr/Merakl....html

This page can be viewed in
English Italiano Deutsch
#Nobastan3Causales: seguimos luchando por aborto libre en Chile

Front page

Alan MacSimin (1957-2018)- Rest In Power

[Colombia] Entre la crisis actual y las posibilidades latentes

Nota sobre o atual cenrio da luta de classes no Brasil

Devrimci Anarşist Faaliyet: "The states project of eliminating revolutionary opposition hasnt finished yet"

Μετά την καταστροφή τι;

Aufruf zur Demonstration am 2.9.2018 in Unterl "Rheinmetall entwaffnen Krieg beginnt hier"

Mass protest in central and southern Iraq

Ecology in Democratic Confederalism

[Colombia] Perspectivas sobre la primera vuelta de las elecciones presidenciales de Colombia 2018

Call for Solidarity with our Russian Comrades!

8 reasons anarchists are voting Yes to Repeal the hated 8th

Comunicado de CGT sobre la Nakba, 70 aos de dolores para el Pueblo Palestino

[ZAD] Les expulsions ont commenc, la zad appelle se mobiliser

Assassinato Poltico, Terrorismo de Estado: Marielle Franco, Presente!

La Huelga General del 8 de Marzo, un hito histrico

A interveno federal no Rio de Janeiro e o xadrez da classe dominante

Halklarla Savaşan Devletler Kaybedecek

Σχετικά με τον εμπρησμό

Ciao, Donato!

[Uruguay] Ante el homicidio de un militante sindical: Marcelo Silvera

[Argentina] Terrorista es el Estado: Comunicado ante el Informe Titulado "RAM"

[Catalunya] Continuisme o ruptura. Sobre les eleccions del 21D

Reconnaissance par Trump de Jrusalem comme capitale d'Isral : de l'huile sur le feu qui brle la Palestine

Noi comunisti anarchici/libertari nella lotta di classe, nell'Europa del capitale

2005-2018 Anarkismo.net. Unless otherwise stated by the author, all content is free for non-commercial reuse, reprint, and rebroadcast, on the net and elsewhere. Opinions are those of the contributors and are not necessarily endorsed by Anarkismo.net. [ Disclaimer | Privacy ]