Ιδέες εναντίον ενστίκτων

Διεθνή | Διάφορα | Γνώμη / Ανάλυση Wednesday July 04, 2012 21:17 by Isaac Puente

Γράφτηκε από τον Isaac Puente και δημοσιεύτηκε για πρώτη φορά στο περιοδικό «Estudios», ν.138, τον Φεβρουάριο του 1935.

Οι κοινωνικοί θεσμοί, έτσι όπως μας παρουσιάζονται σήμερα, αντιπροσωπεύουν την ιστορική σταθεροποίηση, την τελειοποίηση, αν κάποιος θέλει, των συνθηκών κοινωνικής ισορροπίας που έχουν επιτευχθεί, αυθόρμητα, στους πρώτους αιώνες της ανθρωπότητας, στις βάρβαρες περιόδους των φυλογενετικών παιδικών μας χρόνων. Όντας παιδική ηλικία και όντας βάρβαρη, τα έντονα και ατίθασα ένστικτα έπρεπε να κυριαρχήσουν σε όλα χωρίς να αφήσουν μια χαραμάδα για να φανερωθεί αυτό που υπήρξε όψιμο αποτέλεσμα της εξέλιξης του είδους μας: τα συναισθήματα, η αίσθηση της ηθικής, οι ιδέες, η λογική, το δικαίωμα, η δικαιοσύνη.

Από την σύμπτωση των ενστίκτων και των ασυνείδητων παρορμήσεων, της ζωώδους, χωρίς λείανση, φύσης, προέκυψαν θριαμβευτές οι πιο ευνοημένοι. Η κυριαρχία, που βρίσκοντας στήριγμα στο ένστικτο της υποταγής, άνοιξε την πόρτα σε όλες της μορφές του δεσποτισμού. Η απάτη, ενισχυμένη από την ευπιστία προς όλες τις μορφές εξαπάτησης, από τη μαγεία μέχρι τις θρησκείες και την πολιτική. Οι πονηροί και οι θρασείς εκμεταλλεύτηκαν το φόβο για το άγνωστο. Οι ενεργητικές παρορμήσεις κυριάρχησαν καθώς βρέθηκαν να στηρίζονται από τις παθητικές. Τα πράγματα δεν μπόρεσαν να γίνουν μ’ άλλο τρόπο, και πρέπει να κατηγορήσουμε το ίδιο, για το κακό για το οποίο όλοι λυπούμαστε, και τις μεν και τις δε παρορμήσεις. «Η αιτία του κακού βρίσκεται στην ανθρώπινη φύση».

Οι σπόροι της ανθρώπινης ολοκλήρωσης γεννήθηκαν σκλάβοι. Η επιστήμη, η φιλοσοφία, ο πολιτισμός, η ανθρώπινη συνείδηση, η αίσθηση της ηθικής, σκιαγραφούνται στο πρώτο άτομο που αισθάνθηκε σε σύγκρουση με το καθιερωμένο. H απειθαρχία, η αμφιβολία, η ηθική ανησυχία, υπήρξαν ατομικοί καρποί ανθρώπων που εξάγνισαν την παρορμητική τους ζωή στον πόνο του να αισθάνονται καταπιεσμένοι. Η πνευματική εξέλιξη επέτρεψε να φανταστούμε ένα ιδεώδες σε αντιπαράθεση με την αντιληπτή πραγματικότητα. Λίγο λίγο η ανθρωπότητα άρχισε να δρα, εκτός από τις ζωώδεις παρορμήσεις, και από τις ιδέες, από τα αισθήματα, από τη λογική. Αλλά το κακό είχε πια συντελεστεί, η αδικία και το κοινωνικό καλούπι είχαν σταθεροποιηθεί. Οι άνθρωποι, φυλακισμένοι σ’ αυτό το καβούκι, έπρεπε να συμμορφωθούν και συνέχισαν να είναι υποταγμένοι, εύπιστοι, φοβισμένοι ή προσποιούνταν ότι είναι, για να μην εξοντωθούν ατομικά όπως ένα ζωύφιο.

Διά μέσω της μαύρης νύχτας του παρελθόντος μας, η σταγόνα του νερού της εξεγερμένης σκέψης κατάφερε να διαπεράσει το βράχο της κοινωνικής καταπίεσης μέχρι να μετατρέψει σε συλλογικές φιλοδοξίες τον πόθο για ατομική υπέρβαση και κοινωνική χειραφέτηση.

Όλη η βία που χρησιμοποιήθηκε για να το εμποδίσει, όλη η πονηριά και όλη η σοφία που αφιερώθηκαν στην εξαφάνιση του πόθου για χειραφέτηση, της λαχτάρας για λευτεριά, για δικαιοσύνη και ψωμί, στάθηκαν ανίκανες να καταπνίξουν στον καταπιεσμένο τη συνείδησή του γι’ αυτό.

Αισθάνεται τον πόθο για υπέρβαση μόνο εκείνος που αισθάνεται σε πνευματική σύγκρουση με τη φύση του. Αφιερώνεται στο να κυριαρχήσει στα ένστικτά του εκείνος μόνο που τα αισθάνεται σε σύγκρουση με τα ηθικά ή ιδεολογικά του πρότυπα. Το ίδιο συμβαίνει τόσο συλλογικά όσο και ατομικά. Για να προσπαθήσει να ανατρέψει τους κοινωνικούς θεσμούς πρέπει να αρχίσει να νιώθει ηθικά σε διαζύγιο με τους κανόνες συνύπαρξης, πρέπει να έχει ευαισθησία για να αντιληφθεί το μέγεθος της αδικίας και του ανθρώπινου πόνου.

Είναι επώδυνο να το αναγνωρίσει κανείς, αλλά η σταθερότητα του σιδερένιου κύκλου στον οποίο το Κράτος μας έχει φυλακισμένους δεν προέρχεται από την συσσωρευμένη για την υπεράσπισή του δύναμη, ούτε από τα συμφέροντα που διαφυλάττει αλλά από τα ένστικτα και τις παρορμήσεις της ανθρώπινης φύσης που του παρέχουν τη σιωπηρή αποδοχή του. Εφόσον υποστηρίζεται από την κοινή συναίνεση, το Κράτος έχει τα γηρατειά του εξασφαλισμένα.

Θέλουμε να συνθέσουμε αυτό που εν συντομία περιγράψαμε για να βγάλουμε τα παρακάτω συμπεράσματα:

1. Οι σημερινοί κοινωνικοί θεσμοί, και η σύνθεσή τους το Κράτος, είναι ανήθικοι από την καταγωγή τους και γιατί αντιτίθενται στην εξέλιξη του ατόμου με την πιο ευγενή έννοια, αυτή της αξιοπρέπειας, της συνείδησης και της αίσθησης της ηθικής.

2. Υποταγή, ευπιστία και φόβος, είναι οι τρεις πυλώνες της κοινωνικής αδικίας, γιατί χρησιμεύουν για βάση στο θεσμό του Κράτους, και στις κυρίαρχες παρορμήσεις που ενσαρκώνει.

3. Σήμερα υπάρχουν σε άτομα και συλλογικότητες άλλες παρορμήσεις εκτός από τις ασυνείδητες, όπως είναι οι ηθικές, ιδεολογικές και συναισθηματικές, που είναι σε σύγκρουση με τις προηγούμενες, και για τις οποίες προορίζεται ο θρίαμβος μόνο και μόνο από το παιχνίδι της ιστορικής εξέλιξης.

4. Αν μέσω μιας νικηφόρας επανάστασης ήταν δυνατό να καταστραφεί το κρατικό καλούπι της κοινωνίας και να προσφερθεί στην ανθρωπότητα η ευκαιρία να πετύχει μια νέα κατάσταση αυθόρμητης ισορροπίας ανάμεσα στις συμπίπτουσες παρορμήσεις και κίνητρα, το αποτέλεσμα θα ήταν επίσης αυτό που θα ευνοούσε την ανθρώπινη φύση, αλλά δεν θα μπορούσε να είναι το ίδιο με τον πρωτογονισμό του είδους μας, γιατί όχι μάταια, έχει εμπλουτιστεί η φύση μας με τη ροή των ιδεών, συναισθημάτων, φιλοδοξιών και επιθυμιών που αποτελούν την κουλτούρα μας, τη συνείδησή μας και την αξιοπρέπεια μας, σήμερα.