Ιστορία της αναρχοκομμουνιστικής οργάνωσης

Διεθνή | Αναρχική Ιστορία | Κριτική / Παρουσίαση Thursday April 06, 2006 12:03 by Michael Schmidt - Anarkismo

Michael Schmidt "Five Waves" - Πρώτο Κύμα

Πέντε Κύματα Μια συνοπτική παγκόσμια ιστορία της επαναστατικής αναρχικής κομμουνιστικής μαζικής οργανωτικής θεωρίας και πρακτικής

Πρώτο κύμα Οι «αόρατοι οδηγητές» οδηγούν την μυστική επαναστατική οργάνωση

Ρίχνοντας μια ματιά στο οικογενειακό δέντρο του αναρχισμού αρκετά πρόχειρα και με αναφορές σε διάφορες ημερομηνίες, μπορούμε να δούμε την Γαλλική Επανάσταση του 1873 να δίνει ώθηση στον ριζοσπαστικό ρεπουμπλικανισμό, ο οποίος εναγκαλίστηκε και τον αυταρχισμό των Γιακωβίνων από τα «δεξιά» και τον οργισμένο φιλελευθερισμό από τα «αριστερά». Μετέπειτα, από την Πανευρωπαϊκή Επανάσταση του 1848 ξεπήδησε ένα διακριτό σοσιαλιστικό ρεύμα. Περιέχοντας ακόμα αυτά τα αντιφατικά νήματα, αλλά ξεχωρίζοντας από το ριζοσπαστικό ρεπουμπλικανισμό, οι διάφορες αυτές αντιφάσεις βρέθηκαν στο αποκορύφωμά τους το 1868, με την εμφάνιση μιας διακριτής αναρχικής κομμουνιστικής πλειοψηφίας και μιας μαρξιστικής μειοψηφίας μέσα στην Α’ Διεθνή.

Ο μαρξισμός διασπάστηκε περισσότερο σε δεξιούς σοσιαλδημοκράτες και αριστερούς λενινιστές κατά τη διάρκεια της Ρωσικής Εξέγερσης το 1905-1906. Νωρίτερα, το 1881, μια αναρχοεξεγερτική μειοψηφία, της οποίας το προσφιλές μέσο αγώνα ήταν η ένοπλη πάλη, διακλαδώθηκε στα αριστερά της αναρχοκομμουνιστικής πλειοψηφίας της εργατικής τάξης, προσεγγίζοντας σε αρκετές απόψεις τις μικρές «αριστερές κομμουνιστικές» και «συμβουλιακές κομμουνιστικές» τάσεις που αποκόπηκαν από την αριστερά του λενινισμού στο διάστημα 1918-1923.

Αλλά η μαζική υφή του αναρχισμού αναδύθηκε κατά τη διάρκεια της επεκτατικής εμπορευματικής και δημοσιονομικής φάσης του καπιταλισμού στη δεκαετία του 1860, όταν οι πρωτοπόροι ιμπεριαλιστές άρχισαν τις επιχειρήσεις τους στο ήδη κατακτημένο κομμάτι της Βόρειας Αμερικής και έστρεψαν τα πεινασμένα τους βλέμματα στις πρώτες ύλες και το ανθρώπινο δυναμικό της Αφρικής, της Κεντρικής Αμερικής, της Κίνας και άλλων περιοχών. Αναδύθηκε από τα γκέτο του άρτι βιομηχανοποιημένου προλεταριάτου στην καρδιά του ιμπεριαλισμού και των εθνών-«κλειδιών» της παραγωγής πρώτων υλών και στις πρώτες του δεκαετίες επηρέασε με τη γνήσια φύση του τον καθένα, από μποέμ ακαδημαϊκούς μέχρι Μεξικάνους αγρότες.

Η ίδρυση το 1864 του Διεθνούς Συνδέσμου Εργατών (IWMA) ή Α’ Διεθνούς, κατέδειξε όλες τις προϋποθέσεις πραγματοποίησης του επαναστατικού αναρχικού κομμουνισμού: σημαντικά τμήματα της εργατικής τάξης είχαν επιτύχει την απόκτηση μιας διεθνιστικής, επαναστατικής συνείδησης και είχαν δημιουργήσει μια διεθνική ομοσπονδία των δικών τους οργανώσεων οι οποίες βασίζονταν πρωταρχικά στην οργανωμένη εργασία.

Η πρωτο-αναρχική «ελευθεριακή αλληλοβοήθεια» του Πιερ-Ζοζέφ Προυντόν, γιου ενός κατασκευαστή βαρελιών, καθιερώθηκε γρήγορα ως το σημαντικότερο ρεύμα στην Α’ Διεθνή, αλλά αντικαταστάθηκε βαθμιαία από τη φυσική ώριμη έκφρασή του, τον αναρχοκομμουνισμό. Οι κύριες και ανεξάντλητες πηγές του αναρχοκομμουνισμού μέσα στην Α’ Διεθνή ήταν οι ίδιες οι οργανώσεις των εργαζομένων στην Α’ Διεθνή, βοηθούμενες και υποκινούμενες από τη «Διεθνή Αδελφότητα» (IB) που δημιουργήθηκε από τον Μιχαήλ Μπακούνιν το 1868 ως το μυστικό σκέλος της νόμιμης Διεθνούς Συμμαχίας Σοσιαλιστικής Δημοκρατίας (IASD).

Έτσι, ξεπήδησε ένα πρώτο κύμα συνδικαλιστικής οργάνωσης: η Ισπανική Περιφερειακή Ομοσπονδία (FRE) που ιδρύθηκε το 1868 από το μέλος της IB Τζουζέππε Φανέλλι, ακολουθούμενη από τον Προλεταριακό Κύκλο (CP) στο Μεξικό το 1869, την Περιφερειακή Ομοσπονδία της Ανατολικής Δημοκρατίας της Ουρουγουάης (FRREU) το 1872, τη Βόρεια Ένωση Ρώσων Εργατών (NURW) το 1878, το Κεντρικό Συμβούλιο Χειροτεχνών (JAC) στην Κούβα το 1883 και την Κεντρική Εργατική Ένωση (CLU) στις ΗΠΑ το 1883.

Η κάθε μία από αυτές τις οργανώσεις ήταν σημαντική στο ιδιαίτερο περιβάλλον της: η ισπανική FRE έφτασε να έχει 60.000 μέλη μέσα σε τέσσερα χρόνια, ενώ ο Μεγάλος Κύκλος των Εργαζομένων (CGO), που αναπτύχθηκε από τον Προλεταριακό Κύκλο (CP) στο Μεξικό, έφτασε στα 15.000 μέλη περίπου μέσα σε έξι χρόνια. Αναφέρουμε τα στοιχεία αυτά για να υπογραμμίσουμε τη σημασία του πρώτου αυτού κύματος.

Είναι σημαντικό, αφενός, να σημειωθεί ότι από τις έξι κύριες χώρες, οι τέσσερις επρόκειτο αργότερα να έχουν την εμπειρία επαναστάσεων με σημαντική συμμετοχή αναρχικών. Στην περίπτωση της Κούβας, το αναρχοσυνδικαλιστικό κίνημα κυριαρχούσε στην εργατική τάξη από εκείνη την περίοδο μέχρι τη δεκαετία του 1920, με μια σημαντική αναγέννηση προς το τέλος της δεκαετίας του 1930 και τον «καθοδηγητικό» του ρόλο στην Κουβανική Επανάσταση του 1952-1959.

Στο Μεξικό, το κίνημα κυριάρχησε στην οργανωμένη εργατική τάξη κατά τη δεκαετία του 1910 και ήταν η κύρια δύναμη πίσω από την επαναστατική κορύφωση του 1916, ενώ στην Ισπανία έγινε ο σημαντικότερος επαναστατικός φορέας στη δεκαετία του 1930. Αλλά στη Ρωσία και τις ΗΠΑ, το κίνημα ποτέ δεν εξελίχθηκε σε κάτι περισσότερο από μια μαχητική τάση ή μειονότητα. Στην Ουρουγουάη, το κίνημα παρέμεινε ένα αρκετά ισχυρό μειοψηφικό ρεύμα για να συμμετάσχει στον ανταρτοπόλεμο με το κράτος στο διάστημα 1968-1976.

Από την άλλη, η παρουσία μη ευρωπαϊκών οργανώσεων σε αυτό το πρώτο κύμα υπονομεύει την πεποίθηση ότι ο αναρχοσυνδικαλισμός ήταν γαλλική εφεύρεση της δεκαετίας του 1890 και υπογραμμίζει την προσαρμοστικότητα και τη δυνατότητα εφαρμογής του σε χώρες τόσο βιομηχανικές όπως οι ΗΠΑ ή τόσο οπισθοδρομικές όπως η Ρωσία. Με άλλα λόγια, αναδύθηκε και στον Βορρά και στον Νότο, αλλά πάντα στα πλαίσια της επεκτατικής βιομηχανικής ανάπτυξης και όχι μεταξύ μιας παρακμάζουσας τάξης χειρωνακτών.

Η έντονη κοινωνική αναταραχή που δημιουργήθηκε εκείνη την εποχή, η ύπαρξη ενός δυνατού και συνεχούς εργατικού κινήματος σε όλο τον κόσμο και η απώλεια του πολιτικού ελέγχου από τις παλαιές ολιγαρχίες της γης (σ.τ.μ.: τσιφλικάδες) είχαν ως συνέπεια την άνοδο μιας εκσυγχρονιστικής αστικής τάξης, της οποίας το απρόσμενο (για τους αστούς) αποτέλεσμα ήταν η εμφάνιση ενός μαχητικού βιομηχανικού προλεταριάτου. Από πολιτικής πλευράς, ο αναρχισμός εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου (του πρώτου κύματος) ως απάντηση στην ανεπάρκεια, τον εξουσιαστικό χαρακτήρα και το ρεφορμισμό και του ριζοσπαστικού ρεπουμπλικανισμού και του μαρξιστικού σοσιαλισμού καθώς και ως μια οργανωμένης, βασισμένης στις μάζες, εναλλαγής στον τυχοδιωκτισμό της εμπροσθοφυλακής που εμφορείτο από τον ναρόντνικο λαϊκισμό.

Το πρώτο κύμα ξέσπασε με την καταστροφή της Κομμούνας του Παρισιού του 1871 – κάτι που αναμενόταν μετά από την προηγούμενη, μπακουνικής έμπνευσης, εξέγερση στη Λυών – η οποία είχε ως αποτέλεσμα την είσοδο στην παρανομία και την υπόγεια δραστηριότητα των περισσότερων επαναστατικών οργανώσεων - καθώς και με τη διάσπαση, τον επόμενο χρόνο, της Α’ Διεθνούς ανάμεσα σε μια αναρχική πλειοψηφία και σε κάποια βραχύβια μαρξιστικά απομεινάρια που πρακτικά διαλύθηκαν μετά από μόνο ένα χρόνο. Αλλά οι αναρχικοί απέκτησαν, επίσης, την εμπειρία από τη συγκρότηση και λειτουργία των δικών τους «Κομμουνών», όπως της Γρανάδας, της Σεβίλλης, του Malagar, του Alcoy και του San Lucar de Barramed στην Ισπανία, κατά τη διάρκεια της επανάστασης των καντοναλιστών (σ.τ.μ.: Cantonalist) το 1873-1874.

Η τελική κατάρρευση της αναρχικής Α΄ Διεθνούς (IWMA) το 1877, έδωσε ένα τέλος στην πρώτη πραγματική διεθνή προσπάθεια οργάνωσης της κοινωνικά συνειδητοποιημένης εργατικής τάξης. Αν και η σκυτάλη αναλήφθηκε σύντομα από την οργάνωση σύνθεσης Αντιεξουσιαστική Διεθνή (AAI) (ή «Μαύρη Διεθνή»), το 1881, χρόνο της δολοφονίας του τσάρου Αλέξανδρου ΙΙ της Ρωσίας από τους ναρόντνικους. Η «Μαύρη Διεθνής», που διήρκεσε μέχρι το 1893 περίπου, ήταν υπό τον έλεγχο μιας μειοψηφικής αναρχοεξεγερτικής τάσης.

Γενικά, το ριζοσπαστικό κίνημα της εργατικής τάξης εισήλθε σε μια περίοδο ήττας, με αποτέλεσμα μια υποχώρηση των αναρχικών στις μαζικές οργανώσεις, ενώ η τρομοκρατία έγινε η μόδα όλων των επαναστατικών τάσεων καθώς ο καπιταλισμός συνταράχθηκε από δύο μεγάλες οικονομικές κρίσεις, η τελευταία το 1893. Η «Μαύρη Διεθνής» τήρησε μια στάση επικίνδυνης παράνομης δραστηριότητας και αν και το CLU, για παράδειγμα, που συνέχισε να λειτουργεί έως το 1909, η κύρια αναρχική δραστηριότητα της εποχής με κάποια έμφαση ήταν η δολοφονία το 1886 από το κράτος των μαρτύρων του Haymarket, αγωνιστές που τους φέρνουμε στη μνήμη μας σε παγκόσμια κλίμακα κάθε χρόνο με τον εορτασμό της Πρωτομαγιάς.

Το 1868, ο Μπακούνιν έγραψε το δημιουργικό «Πρόγραμμα και Αντικείμενο της Μυστικής Επαναστατικής Οργάνωσης της Διεθνούς Αδελφότητας» (IB). Σε αυτό, ο Μπακούνιν σχεδίασε τους βασικούς κανόνες για την IB που ιδρύθηκε αυτό το χρόνο. Το «Πρόγραμμα» απεικόνιζε την απόρριψη από τον Μπακούνιν της εξουσιαστικής κρατικής λύσης στην κοινωνική επανάσταση - «επαναστατικής με τη γιακωβίνικη έννοια», όπως την ονόμασε - ένδειξη της αυξανόμενης έντασης μεταξύ αναρχικών και μαρξιστών στην IWMA εκείνη την περίοδο.

Μετά από την εκλαΐκευση των αρχών της αναρχικής επανάστασης, το «Πρόγραμμα» ασχολείτο με την εξέταση οργανωτικών ζητημάτων μετά από την (επερχόμενη όπως πίστευαν. σ.τ.μ.) διάλυση του έθνους-κράτους και των ενόπλων δυνάμεών του, της γραφειοκρατίας, των δικαστηρίων, του κλήρου και της ιδιωτικής ιδιοκτησίας. Προσδοκώντας την αναρχοσυνδικαλιστικού τύπου αντικατάσταση του κράτους με μια αποκεντρωμένη διαχείριση των πρώτων υλών, με το «Πρόγραμμα» διακηρύχθηκε ότι όλη η εκκλησιαστική και κρατική ιδιοκτησία θα έμπαινε στη διάθεση της «συνενωμένης σε ομοσπονδία συμμαχίας όλων των εργατικών ενώσεων, η οποία συμμαχία θα αποτελέσει την Κομμούνα».

Ένα «Επαναστατικό Κοινοτικό Συμβούλιο» εκλεγμένο από μια «ομοσπονδία μόνιμων οδοφραγμάτων» που αποτελείται από τους εξουσιοδοτημένους, υπεύθυνους και ανακλητούς εκπροσώπους κάθε τέτοιου αμυντικού οδοφράγματος, ίσως «επέλεγε ξεχωριστές εκτελεστικές επιτροπές από τα μέλη κάθε κλάδου της επαναστατικής διοίκησης (σ.τ.μ.: διαχείρισης) της Κομμούνας». Αυτή η διοίκηση θα ήταν, σύμφωνα με τις αναρχικές αρχές, των δημοσίων υπηρεσιών και όχι του λαού. Η άποψη αυτή θα διαδιδόταν παντού από τους επαναστάτες προπαγανδιστές προκειμένου να οικοδομηθεί «η συμμαχία της παγκόσμιας επανάστασης ενάντια σ΄ ολόκληρη την ενοποιημένη αντίδραση», μια οργάνωση η οποία «αποκλείει οποιαδήποτε έννοια δικτατορίας και εξουσία εποπτικής ηγεσίας».

Το «Πρόγραμμα» καταπιάστηκε τότε με τη συζήτηση για το συγκεκριμένο ρόλο της επαναστατικής αναρχικής οργάνωσης στην προώθηση της κοινωνικής επανάστασης: «Αλλά εάν αυτή η επαναστατική συμμαχία πρόκειται να δημιουργηθεί και εάν η επανάσταση πρόκειται να είναι καλύτερη από την αντίδραση, τότε, μέσα στη δημοφιλή αναρχία, που αντιπροσωπεύει την ίδια την πηγή ενέργειας της επανάστασης, πρέπει να βρεθεί ένας αντιπρόσωπος να εκφράσει αυτή την ιδιομορφία της σκέψης και της επαναστατικής δράσης».

«Και αυτός ο αντιπρόσωπος πρέπει να είναι η μυστική παγκόσμια ένωση της Διεθνούς Αδελφότητας. Η ένωση αυτή αρχίζει να δραστηριοποιείται στη βάση του ότι οι επαναστάσεις δεν γίνονται ποτέ από άτομα ούτε ακόμη και από μυστικούς συνδέσμους. Είναι σαν να λέμε αυτοπαραγωγή, παράγωγο της λογικής των πραγμάτων, προερχόμενο από τη ροπή των γεγονότων και των δραστηριοτήτων. Είναι μια μακροπρόθεσμη εκκόλαψη στις βαθύτερες κοιλότητες της ενστικτώδους συνείδησης των λαϊκών μαζών και έπειτα εκρήγνυται, πυροδοτούμενη συχνά από τις κοινοτοπίες».

«Αυτό που έχει να κάνει πρώτα ένας καλά οργανωμένος (μυστικός) σύνδεσμος, είναι να γίνει η μαμή της επανάστασης με τη διάδοση μεταξύ των μαζών ιδεών ανάλογων με τα ένστικτά τους και να οργανώσει, όχι τον στρατό της επανάστασης – που για τους ανθρώπους είναι ένας στρατός - αλλά κάποια επαναστατική γενική οργάνωση αποτελούμενη από αφοσιωμένα, ενεργητικά και ευφυή άτομα που να είναι, προπάντων, αληθινοί φίλοι των ανθρώπων και όχι επίδοξοι ηγετίσκοι, δρώντας ως μεσάζοντες μεταξύ της επαναστατικής ιδέας και των ενστίκτων των ανθρώπων».

Έτσι, σύμφωνα με την άποψη της Διεθνούς Αδελφότητας, η επαναστατική αναρχική οργάνωση είναι πιο μικρή από έναν μεσάζοντα, είναι μια μαμή και ένας ικανός παράγοντας της μαζικής κοινωνικής επανάστασης, αλλά είναι σαφώς και μια ευδιάκριτη οργάνωση, αν και «χάνεται» μέσα στον κοινωνικό αγώνα.

Στην ενωρίτερη εργασία του με τίτλο «Ο Διεθνής Επαναστατικός Σύνδεσμος ή Αδελφότητα» (1865), ο Μπακούνιν εξήγησε ξεκάθαρα την εσωτερική δυναμική μιας τέτοιας οργάνωσης - η οποία από πρακτική άποψη ήταν εκείνη την εποχή μόνο ένα έμβρυο - καθώς και τα καθήκοντα των μελών, προβαίνοντας σε μια λεπτομερή περιγραφή της επαναστατικής κατανόησης και της πρακτικής εφαρμογής της ισότητας. «Πρέπει να καταλάβουμε ότι μια ένωση με επαναστατικό σκοπό πρέπει απαραιτήτως να πάρει τη μορφή ενός μυστικού συνδέσμου. Και κάθε μυστικός σύνδεσμος, για χάρη της υπόθεσης που εξυπηρετεί και για την αποτελεσματικότητα της δράσης του, καθώς επίσης και για την ασφάλεια του κάθε μέλους του, πρέπει να υπόκειται σε αυστηρή πειθαρχία, η οποία σε κάθε περίπτωση αποτελεί μόνο την απόσταξη και το καθαρό προϊόν της αμοιβαίας υποχρέωσης που αναλαμβάνεται από όλα τα μέλη, του ενός προς το άλλο, καθώς και ότι, κατά συνέπεια, είναι μια υπόσχεση τιμής και καθήκοντος που κάθε μέλος πρέπει να τηρήσει».

Η πειθαρχία αυτή εισήχθηκε – όπως τόνισε ο Μπακούνιν – από την «ελεύθερη συγκατάθεση» των μελών, των οποίων το πρώτο καθήκον ήταν προς το σύνδεσμο και μετά προς την οργάνωση. Ο Μπακούνιν, που σε