Η Βουλγαρία είναι μ&

balkans region | history | opinion/analysis Sunday September 07, 2008 15:24 by Μεράκλια

Μερικά ακόμα στοιχεία

Ένα ακόμα κείμενο για τη γενικότερη κατάσταση πο επικρατούσε μερικές δεκαετίες πριν στη Βουλγαρία, που μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Κείμενα".

Η Βουλγαρία είναι μια από τις χώρες που δεν απασχολούν τα μέσα μαζικής ενημέρωσης της Δύσης εδώ και πολλές δεκαετίες. Κατά συνέπεια πάρα πολλοί άνθρωποι την αγνοούν. Σ’ αυτήν, δεν υπάρχουν ούτε πόλεμοι, ούτε κοινωνική κρίση, ούτε αιματηρές απόπειρες, ούτε κοιτάσματα πετρελαίου, ούτε βεντέτες του τραγουδιού και του σινεμά, ούτε πείνα. Δηλαδή δεν υπάρχει τίποτα από εκείνα που τραβούν την προσοχή και φέρνουν στο πρώτο πλάνο της επικαιρότητας. Μόνο σε τρεις περιπτώσεις μιλούν για τη Βουλγαρία: α) πρώτα-πρώτα για τα σπορ, όπου οι αθλητές και οι αθλήτριές της πραγματοποιούν παγκόσμιες επιδόσεις σε μερικούς τομείς όπως π.χ., στη γυμναστική και στην άρση βαρών, β) όταν κάνουν διαφήμιση στις ακτές της Μαύρης θάλασσας, για τον ήλιο, τις παραλίες, τις αμμουδιές της και τις κοιλάδες τις πλημμυρισμένες με τριανταφυλλιές, με σκοπό να παρασύρουν τουρίστες και να προμηθευτούν ξένο, γερό συνάλλαγμα. Αυτή η πηγή έρχεται σε αντίθεση με την αντιδιαφήμιση που δημιουργείται εξ αιτίας γ) της περίοπτης θέσης που έχει πάρει η Βουλγαρία για το κάθε είδους λαθρεμπόριο που γίνεται (συνάλλαγμα, όπλα, τσιγάρα). Αλλά και από δολοφονίες πολιτικού χαρακτήρα, που μόνο αυτές παθιάζουν τα μαζικά μέσα ενημέρωσης, θυμίζουμε την δολοφονία του Γκεόργκι Μαρκώφ στα 1978 με την περίφημη δηλητηριασμένη ομπρέλα και ιδίως την απόπειρα εναντίον του Πάπα στα 1981, που απέτυχε. Κατά τα υπόλοιπα, η Βουλγαρία είναι άγνωστη, δεν είναι πια τίποτα, ή τουλάχιστον δεν έχει τίποτα από εκείνα που διακρίνουν τις Ανατολικές χώρες. Δεν υπάρχουν διαφωνούντες, αντιπολίτευση, επανάσταση αλά ουγγαρέζικα, άνοιξη αλά Πράγα, ούτε Σολενταρνόσκ, ούτε Τσαουσέσκου που στέκεται με υποψία απέναντι στη Μόσχα, ούτε Καντάρ που φιλελευθεροποιεί την οικονομία, ούτε Τίτο που να κοντράρεται με το Στάλιν, αλλά ούτε και Σολτζενίτσιν και Βαλέσα, βραβεία Νόμπελ. Τίποτα, με λίγα λόγια, το κοινό με μια «Ανατολική Χώρα». Κι όμως, βρίσκεται κι αυτή στην Ανατολική Ευρώπη, παραγνωρισμένη βέβαια, αλλά έχει τα ίδια χαρακτηριστικά, αν και μερικές φορές σ’ εμβρυακή κατάσταση, με την Πολωνία, την Τσεχοσλοβακία ή την Ρουμανία, σαν παράδειγμα.

Η κατάληψη της εξουσίας

Πριν και κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου το βουλγαρικό καθεστώς ήταν σύμμαχος της Γερμανίας και βρισκόταν στην τροχιά της τόσο πολιτικά όσο και οικονομικά. Στα 1944, η είσοδος του Κόκκινου Στρατού έβαλε αυτή τη χώρα στη τροχιά της ΕΣΣΔ, σύμφωνα με το μοίρασμα του κόσμου που έκαμαν οι ΗΠΑ, ΕΣΣΔ και Αγγλία. Αυτή η είσοδος συνοδεύτηκε από μια εξέγερση που έφερε στην εξουσία μια συμμαχία βγαλμένη από την αντίσταση: ΚΚΒ, Κόμμα Χωρικών (Αγροτικό), σοσιαλιστές, στρατιωτικοί και μερικοί ανεξάρτητοι. Η συμμαχία είχε τ’ όνομα Πατριωτικό Μέτωπο (Π.Μ.). Τότε αρχίζει να πραγματοποιείται το σενάριο που είχε επεξεργαστεί ο Στάλιν για όλες τις Ανατολικές χώρες και που είναι γνωστό με τ’ όνομα «τακτική του σαλαμιού». Δηλαδή, όχι μετωπική επίθεση ενάντια σε όλους τους αντιπάλους του Κ. Κόμματος — που όλοι μαζί είχαν συντριπτική πλειοψηφία — αλλά καταστροφή του ενός ύστερ’ από τον άλλο. Οι κομμουνιστές πήραν στην πρώτη κυβέρνηση συνεργασίας τα υπουργεία Εσωτερικών και Δικαιοσύνης. Αυτό τους επέτρεψε α) να δημιουργήσουν μια Πολιτοφυλακή με κορμό της που προερχόταν από αντιστασιακούς που έλεγχαν και β) ν’ αρχίσουν την εκκαθάριση των υπευθύνων και των οπαδών του παλιού καθεστώτος. Έπειτα περνούν στην πάλη ενάντια στους συμμάχους. Οι εκλογές στις 8/11/1945 έγιναν αφού πρώτα είχαν γίνει πάρα πολλές μανούβρες του Κ.Κ. για να πάρει τον έλεγχο του Πατριωτικού Μετώπου κι επιμένοντας στην κατάρτιση ενός και μοναδικού ψηφοδελτίου του Π.Μ. Αυτή η πρόταση συνάντησε ισχυρή αντίσταση και ιδιαίτερα από τους Αγροτικούς. Ο ένας από τους ηγέτες του Κόμματος των Αγροτών, ο Νικόλαος Πετκώφ, παραιτήθηκε από την κυβέρνηση και το Π.Μ. και μπήκε επικεφαλής της αντιπολίτευσης στη νέα εξουσία. Μετά την κατάργηση της μοναρχίας, οργανώθηκαν στις 27/10/46 νέες εκλογές. Το ΚΚΒ πήρε το 50% των ψήφων, το κόμμα ΖVΕΝΟ (στρατιωτικοί) και οι φράξιες του Αγροτικού και Σοσιαλιστικού Κόμματος που στάθηκαν σύμμαχοι του Κ.Κ., το 20%. Δηλαδή, το Π.Μ. συγκέντρωσε το 70% των ψήφων και η αντιπολίτευση το 30%, ύστερα από εκλογές όπου δεν έλειψαν οι πιέσεις. Ο Πετκώφ πιάστηκε τον Ιούνιο 1947, δικάστηκε για απόπειρα πραξικοπήματος, καταδικάστηκε σε θάνατο και κρεμάστηκε στις 23/9/47. Στην περίοδο 1946-47 έγιναν επίσης πολλές δίκες στρατιωτικών. Στα 1948, το κόμμα ΖVΕΝΟ και το Ριζοσπαστικό διαλύθηκαν μέσα στο Π.Μ. Οι σοσιαλιστές αντιστάθηκαν. Γι’ αυτό ο ηγέτης τους και πολλά στελέχη μ’ επιρροή πιάστηκαν και καταδικάστηκαν στις 15/11/48 σε 15 χρόνια φυλακή. Κι αυτό το Κόμμα αναγκάστηκε να διαλυθεί. Έμεινε πια μόνο το ΚΚΒ και το Αγροτικό που βρισκόταν ολοκληρωτικά κάτω από τον έλεγχο του πρώτου. Την ίδια εποχή διαλύθηκε και το βουλγάρικο αναρχικό Κίνημα και ιδιαίτερα η Ομοσπονδία (F.A.C.B.), το μόνο ισχυρό Κίνημα που δεν είχε μπει στο Π.Μ. αφού ήταν εναντίον της κρατικής εξουσίας. Στα τέλη του 1948, η εξουσία άρχισε μια συνδυασμένη επίθεση σε όλη τη χώρα εναντίον βασικών μαχητών, με κλείσιμο γραφείων κι απαγόρευση του αναρχικού τύπου, και παρεμπόδιση κάθε δημόσιας εκδήλωσης της F.A.C.B. Το σενάριο τέλειωσε στα 1949 με τη δίκη κι εκτέλεση του Τράιτσκο Κοστώφ, του γραμματέα του ΚΚΒ. Αυτή η κατάληψη της πολιτικής εξουσίας συνοδεύεται και με την κατάληψη της οικονομικής εξουσίας μέσα από την κρατικοποίηση της βιομηχανίας, του εμπορίου και ιδίως με την κολλεκτιβοποίηση της γεωργίας σ’ αυτή την κύρια αγροτική χώρα. Μια κολλεκτιβοποίηση-αντιγραφή της σοβιετικής που τέλειωσε στις αρχές του ‘50. Η ευθυγράμμιση γενικά με το σοβιετικό πρότυπο έφτασε μέχρι και το Σύνταγμα που είναι πιστή αντιγραφή του Σοβιετικού Συντάγματος του 1936 που έφτιαξε ο Στάλιν. Οι αρχές του καθεστώτος, στα πιο ψηλά κλιμάκια, είναι στενά δεμένες με τη Μόσχα, οι ανώτεροι αξιωματικοί Κρατικής Ασφαλείας συχνά είναι Ρώσοι και ο πρεσβευτής της Ρωσίας έχει μια εξουσία πολύ πέρα από τη διπλωματική του ιδιότητα. Αυτή η πολιτική εξάρτηση, συνοδευμένη από εξάρτηση οικονομική, ενεργειακή και επιστημονική πολύ μεγάλη έγιναν η αιτία να λένε πώς η Βουλγαρία είναι η 16η Δημοκρατία της ΕΣΣΔ.

Αντίσταση και Αντιπολίτευση

Είν’ έν’ από τα πιο άγνωστα κεφάλαια της ιστορίας της χώρας. Η Βουλγαρία, όπως όλες οι Ανατολικές χώρες, γνώρισε ανασκιρτήματα λιγότερο θεαματικά, που πολύ λίγο έπιασαν τα μέσα μαζικής πληροφόρησης της Δύσης, αλλά που δείχνουν ότι κάτω από την ήσυχη επιφάνεια κρύβεται η βαθειά αστάθεια του καθεστώτος. Στις αρχές της δεκαετίας του 1950 φιλοαμερικάνοι αλλά και αναρχικοί αντάρτες χτύπησαν το καθεστώς, σε σύνδεση με το εξωτερικό. Εξουδετερώθηκαν, αλλά νέοι αντάρτες, που δεν είχαν καμιά σύνδεση με το εξωτερικό τούτη τη φορά, έκαμαν την εμφάνισή τους. Αυτό το κίνημα, των «Goriani», όπως λεγόταν, φαίνεται πως κράτησε μέχρι τα τελευταία χρόνια της δεκαετίας του ‘60. Στα 1965, μια ομάδα διαφωνούντων κομμουνιστών επεχείρησε στρατιωτικό πραξικόπημα με στόχο την απομάκρυνση της χώρας από τη σοβιετική τροχιά. Στα 1972 έχουμε εξέγερση του Συντάγματος Αρμάτων Μάχης του Πλόβντιβ. Όλες αυτές οι απόπειρες συντρίφτηκαν. Όμως, όλες οι κρίσεις στις άλλες Ανατολικές χώρες είχαν αντανακλάσεις στη Βουλγαρία. Στις 5/11/1956, τη στιγμή της δεύτερης σοβιετικής εισβολής στην Ουγγαρία, έγιναν στη Βουλγαρία μαζικές συλλήψεις παλιών πολιτικών κρατουμένων, μαζί και αναρχικών, για να μην υπάρξει κίνδυνος μετάδοσης του ουγγρικού κινήματος στη χώρα. Στον Ιούνιο 1968, μετά τα γεγονότα του Μάη στη Γαλλία και στη στιγμή της Άνοιξης της Πράγας και των φοιτητικών κινήσεων στην Πολωνία και τη Γιουγκοσλαβία, αναβλήθηκαν στα βουλγαρικά Πανεπιστήμια οι εξετάσεις για ένα μήνα και δημιουργήθηκαν μονάδες στρατιωτικής εκπαίδευσης για τους νέους και των δυο φύλλων. Στα 1980, στη στιγμή της νίκης της Solidarnosc στην Πολωνία, το καθεστώς αντέδρασε στη Βουλγαρία κατά δυο τρόπους: βελτίωσε τον τομέα της αγοράς προμηθεύοντάς τον με τρόφιμα και ιδιαίτερα με κρέας και «εξαγόρασε» τη νεολαία. Έδωσε, δηλαδή, σε κάθε νέο μαθητή από 10 λέβα το μήνα, που μπορούσε αυτός να τα διαθέτει χωρίς έλεγχο των γονιών του. Δηλαδή έδωσε σε κάθε μαθητή το 10% του μέσου μιστού! Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα ν’ αυξήσει το κύρος του το Κόμμα σ’ αυτό το τμήμα της νεολαίας αλλά και ν’ αυξηθεί ο αριθμός των ντισκοτέκ. Το βουλγαρικό καθεστώς είναι τόσο σίγουρο για την αγάπη που του έχει ο πληθυσμός ώστε σε κάθε κρίση παίρνει μέτρα μερικές φορές ανορθόδοξα. Κάθε Ανατολική χώρα που σέβεται τον εαυτό της έχει ή τουλάχιστο, είχε τους διαφωνούντες της. Ούτε η Βουλγαρία εξαιρείται. Το Μάρτη του 1978, η γερμανική εφημερίδα «Die Press» δημοσίευσε ένα κείμενο με τον τίτλο «Δήλωση 78» που το υπόγραφαν τα μέλη μιας ομάδας με τ’ όνομα ABD και που τη συγκροτούσαν 14 διανοούμενοι. Αυτό το κείμενο απαιτούσε: να σταματήσει η παραβίαση των δικαιωμάτων του ανθρώπου, την αποκατάσταση όλων των βασικών ελευθεριών, την ελεύθερη κυκλοφορία ανθρώπων και ιδεών, το ανέβασμα του επιπέδου ζωής των εργαζομένων και των συνταξιούχων, τη δημιουργία ελεύθερων συνδικάτων, την κατάργηση των προνομίων στη δημόσια ζωή, τη δημοσίευση αυτής της δήλωσης στις εφημερίδες. Υπάρχουν, επίσης, και ατομικές διαφωνίες. Ο δοκτ. Ποπώφ έγραψε, στα 1977, ανοιχτό γράμμα στη Διάσκεψη του Βελιγραδίου για την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στη χώρα του. Πιάστηκε και καταδικάστηκε σε 3 χρόνια φυλακή «για συκοφαντική δυσφήμηση του Κράτους». Στη φυλακή του, έκαμε πολλές απεργίες πείνας και η μία διάρκεσε 292 ημέρες ενώ υποβαλλόταν σε αναγκαστική σίτιση. Όταν βγήκε, στα 1982, έκανε μια άλλη για να πετύχει την άδεια μετανάστευσης, χωρίς να το πετύχει μέχρι τώρα.

Εθνικισμός κι εθνότητες

Η Βουλγαρία είναι χώρα μικρή κι ο πληθυσμός της έχει ομογένεια. Όμως, υπάρχει πρόβλημα καταπιεζόμενων μειονοτήτων. Οι πιο κατατρεγμένοι είναι οι Πομάκοι. Πρόκειται για Βούλγαρους που έγιναν μουσουλμάνοι με τη βία στους 17ο-18ο αι. Σήμερα, το Κράτος θέλει να τους ξανακάνει Βούλγαρους, με τη βία βέβαια, κλείνοντας τα σχολεία τους, τα τζαμιά τους, αλλάζοντας τα ονόματά τους, κλπ... Αυτή η πολιτική έχει σαν αποτέλεσμα πολλές συγκρούσεις μεταξύ Πομάκων-εξουσίας στη δεκαετία του ‘60. Στα 1971, η κατάσταση πήρε τόση ένταση ώστε ξέσπασαν ταραχές και σκοτώθηκαν στελέχη του Κόμματος. Η εξουσία απάντησε με συλλήψεις, καταδίκες σε θάνατο και δολοφονίες. Στα 1973, μια επιχείρηση στρατιωτική της Κρατικής Ασφάλειας με στόχο ν’ αναγκάσει τους Πομάκους ν’ αλλάξουν τ’ όνομά τους κατάληξε σε δυναμικές συγκρούσεις με νεκρούς κι από τις δυο πλευρές. Πάρα πολλοί Πομάκοι φυλακίστηκαν κι εξορίστηκαν, θύματα καταδιώξεων έχουν και οι άλλες μειονότητες: τσιγγάνοι. Τούρκοι, Μακεδόνες. Το πρόβλημα της Μακεδονίας είναι πολύ «ακανθώδες». Αυτή η περιοχή που στη μεγαλύτερη έκτασή της είναι εθνικά βουλγάρικη, ποτέ για πολύ χρόνο δεν ήταν προσαρτημένη στη Βουλγαρία: παράμεινε τουρκική, μετά σέρβικη και σήμερα γιουγκοσλαβική. Μετά τον πόλεμο, όταν ο Τίτο και ο Δημητρώφ προετοίμαζαν μια Ομοσπονδία Σλάβων του Νότου ενώνοντας τις δυο χώρες τους, το μικρό βουλγάρικο κομμάτι της Μακεδονίας «μακεδονοποιήθηκε»: οι γλωσσικές ιδιομορφίες καλλιεργήθηκαν, κατά τις απογραφές παρακαλούσαν τον πληθυσμό να δηλώνει ότι είναι Μακεδόνας και όχι Βούλγαρος, η ιστορία ξαναγράφτηκε και ήρθαν να βοηθήσουν γιουγκοσλάβοι δάσκαλοι. Μετά τη ρήξη Τίτο-Στάλιν, όλα άλλαξαν και ξαναγύρισαν στη θέση πως η Μακεδονία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της Βουλγαρίας. Οι γιουγκοσλάβοι διώχτηκαν, κι όλοι εκείνοι που θεωρούσαν τον εαυτό του Μακεδόνες και όχι Βούλγαρους καταδιώχτηκαν. Στη Γιουγκοσλαβία, στη Δημοκρατία της Μακεδονίας οι χωριστικές τάσεις, αντίθετα υποκεντήθηκαν. Το μακεδονικό ζήτημα είναι σήμερα το ένα από τα κύρια θέματα ασυμφωνίας ανάμεσα στις δυο χώρες. Αλλά, τον τοπικό πληθυσμό ποτέ δεν τον ρώτησε κανείς γι αυτό και πρέπει πάντα να πληρώνει για αποφάσεις που παίρνουν άλλοι για λογαριασμό του. Τον εθνικισμό τον χρησιμοποιούν επίσης, για να κρύψουν τις οικονομικές δυσκολίες. Η κυβέρνηση από τη μια, για να προμηθεύεται συνάλλαγμα, ευνοεί στο μάξιμουμ τον ερχομό ελλήνων, τούρκων ή γιουγκοσλάβων τουριστών. Το Κόμμα, από την άλλη, αποδίνει την έλλειψη καταναλωτικών αγαθών στο σάρωμα των μαγαζιών που κάνουν αυτοί οι τουρίστες που δεν έχουν τίποτα στις χώρες τους!

Τα κοινωνικά κινήματα

Ο ολοκληρωτισμός που χαρακτηρίζει το καθεστώς, η εκμετάλλευση των εργαζόμενων και οι οικονομικές δυσκολίες προκαλούν αντιπολιτευτικές αντιδράσεις και διάφορες αρνητικές στάσεις του πληθυσμού. Η επιθυμία φυγής από τη χώρα είναι μεγάλη και οι φυλακές και τα νεκροταφεία είναι γεμάτα από πρόσωπα που προσπάθησαν χωρίς επιτυχία να περάσουν παράνομα τα σύνορα. Παρ’ όλ’ αυτά, οι εμιγκρέδες πληθαίνουν. Αυτή η «λανθάνουσα», η σιωπηλή αντιπολίτευση εκφράζεται με μερικά σημάδια που έχουν πια παράδοση τόσο στην ΕΣΣΔ όσο και αλλού: αλκοολισμός, πολύ μικρή παραγωγικότητα της δουλειάς, εγκληματικότητα, βανδαλισμός, δουλειά στη «μαύρη αγορά», διαφθορά... Αυτά όλα έχουν μπει τόσο βαθειά στα ήθη, έχουν γίνει σε τέτοιο βαθμό πρακτική της καθημερινής ζωής, ώστε μπορεί κανείς να δει, π.χ., μια βίλλα να πυρπολείται στα περίχωρα της Σόφιας, στα 1977, γιατί ο ιδιοκτήτης της δεν ήθελε να υποχωρήσει στις διεκδικήσεις των εργατών που δούλευαν σ’ αυτόν στη «μαύρη». Και τ’ ανέκδοτα που εκφράζουν την αντίθεση του πληθυσμού είναι, εξ άλλου, αμέτρητα. Στο πιο παραδοσιακό μέτωπο των απεργιών, οι πληροφορίες που, έχουμε είναι λίγες. Στο Γενάρη ‘70 ή ‘71, οι εργάτες στα ψωμάδικα μιας συνοικίας της Σόφιας κατέβηκαν σε απεργία, αλλά το κίνημά τους το έσπασε η καταπίεση. Στον Ιούνιο και Ιούλιο 1977, ξέσπασε απεργία στα ανθρακωρυχεία Πέρνικ. Αυτή κατάληξε στη σύλληψη τεσσάρων ανθρακωρύχων. Η έλλειψη πληροφοριών οφείλεται στ’ ότι δεν λειτουργεί παράνομο δίκτυ πληροφόρησης (samizdat) ενώ τέτοια υπάρχουν στη Ρωσία και στις άλλες χώρες. Έτσι, δεν έχουμε πολλές πληροφορίες από τη Βουλγαρία. Η ιδέα των ελεύθερων συνδικάτων παρουσιάζεται στη «Δήλωση 78», αλλά δεν μπήκε σ’ εφαρμογή: η πληροφορία ότι στα 1982 δημιουργήθηκαν ανεξάρτητα συνδικάτα δεν ήταν σωστή. Η καταπίεση

Αν και η Βουλγαρία ταράζεται από εξεγέρσεις, απεργίες, εθνικές ή κοινωνικές κινήσεις, έχει πολλές ομάδες αντιπολίτευσης και διαφωνίας φαίνεται, ακόμα και σήμερα, σαν μια υποταγμένη χώρα που δεν κινιέται. Αυτό γίνεται γιατί η καταπίεση είναι πολύ σκληρή και επιτρέπει να περιορίζει και ν’ απομονώνει όλες αυτές τις εκδηλώσεις δυσαρέσκειας και αντιπολίτευσης και ν απαγορεύει την κυκλοφορία των πληροφοριών γι αυτό που γίνεται στο εσωτερικό της χώρας τόσο, όσο και προς το εξωτερικό. Τα στρατόπεδα συγκέντρωσης και καταναγκαστικής εργασίας δημιουργήθηκαν στο τέλος της δεκαετίας του ‘40 για να σπάσουν την αντιπολίτευση που ενεργούσε εναντίον της εγκαθίδρυσης του καθεστώτος. Οι συνθήκες εκεί ήσαν ιδιαίτερα σκληρές: κτίρια μισοερειπωμένα, γεμάτα ως το σημείο του αδιαχώρητου, καμιά οικονομική περίθαλψη, έλλειψη νερού, υποσιτισμός, πολύ σκληρή δουλειά, απάνθρωπες τιμωρίες, έστελναν μεγάλο αριθμό κρατούμενων στο θάνατο. Σήμερα, δεν υπάρχουν τόσα στρατόπεδα και το ενδιαφέρον τους έχει πέσει. Όμως, οι συνθήκες κράτησης εξακολουθούν να είναι πολύ σκληρές. Αντίθετα, οι φυλακές έγιναν περισσότερες και οι κρατούμενοι σ’ αυτές είναι πάρα πολλοί. Έξω από τους ποινικούς και τους κρατούμενους για κοινωνική δράση, βρίσκοντ’ εκεί όλοι εκείνοι που επιχείρησαν να περάσουν στο εξωτερικό, εκείνοι που διηγούνταν χιουμοριστικά ανέκδοτα για το καθεστώς, εκείνοι που αντιτάχτηκαν δημόσια στην εξουσία, εκείνοι που έγραψαν ανατρεπτικά λογοτεχνικά έργα, εκείνοι που επιχείρησαν να πάρουν τα βουνά, εκείνοι που δεν κατάγγειλαν τους φίλους τους, κλπ... Θα χρειαζόταν πολύς χώρος για να καταγραφούν όλες οι αιτίες που φτιάχνουν εκεί τον πολιτικό κρατούμενο. Καταγράφουμε, σαν παράδειγμα, βιογραφικά στοιχεία του Dimitar Vlaitchev. Γεννήθηκε το 1940. Καταδικάστηκε γι’ απόπειρα δραπέτευσης στο εξωτερικό στα 1965. Αποφυλακίστηκε το Μάη του 1969, αλλά ξαναπιάστηκε τον Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς και καταδικάστηκε σε 12 χρόνια φυλακή γιατί δεν κατέδωσε τους πρώην συγκροτούμενούς του που ετοίμαζαν και πραγματοποίησαν εξέγερση και απόπειρα απόδρασης στις 9/10/69, που την ήξερε, από τις φυλακές της Στάρα Ζαγκόρα. Στα 1972 κατόρθωσε, σκάβοντας ένα τούνελ 13 μ. μήκους, να δραπετεύσει από την ίδια φυλακή μ’ έναν άλλον σύντροφό του, τον Νεβζάτ Νιάζεφ. Ύστερα από καταδίωξη τους έπιασαν και τους σκότωσαν. Οι συνθήκες της ζωής είναι πολύ σκληρές στις φυλακές κι όλα γίνονται για να σπάσουν τους κρατούμενους. Πολλοί σκοτώθηκαν σε βασανιστήρια ή έπαθαν σοβαρές σωματικές βλάβες. Τον Ντιμιτάρ Τσαπκάνωφ, π.χ., του έσπασαν με κλωτσιές τ‘ αρχίδια, στις φυλακές της Σόφιας στα 1973. Οι ψυχιατρικές κλινικές που προορίζονται για να «νοσηλεύουν» τους πολιτικά άρρωστους υπάρχουν και στη Βουλγαρία. Μέχρι αρχές του ‘80 υπήρχαν εφτά. Οι «φροντίδες» αρχίζουν από άφθονη χρήση ψυχοφαρμάκων μέχρι, για τους πολύ πεισματάρηδες, ηλεκτροσόκ. Επιπρόσθετα, χρησιμοποιούνται ψυχολογικές μέθοδοι. Αρχίζουν από σειρές τεστ ή μια μελετημένη σειρά όρων διαβίωσης που αρχίζουν από τους λιγότερο αυστηρούς για εκείνους που δείχνονται συνεργάσιμοι ως τους πολύ σκληρούς για κείνους που δεν σπάνε εύκολα. Το καθεστώς, για να σπάσει κάθε αντιπολίτευση, δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει την πιο κτηνώδη βία. Έχουμε μιλήσει για τη βία στις φυλακές και τους σκοτωμούς κρατουμένων όπως και για τις . στρατιωτικές επιχειρήσεις εναντίον των Πομάκων. Δεν πρέπει να ξεχνάμε την αυστηρή φρούρηση των συνόρων και τον μεγάλο αριθμό προσώπων που σκοτώθηκαν όταν επιχειρούσαν να περάσουν παράνομα στο εξωτερικό. Η πολιτική αστυνομία χρησιμοποιεί κι αυτή την εξαφάνιση ή την δολοφονία. Οι απεργοί αρτεργάτες της Σόφιας — που μιλήσαμε παραπάνω — εξαφανίστηκαν και ειδοποιήθηκαν οι οικογένειες τους να σταματήσουν να τους ζητούν. Ένας νεαρός, που αρνήθηκε να υποβληθεί σ’ ένα συνηθισμένο έλεγχο της αστυνομίας, βρέθηκε ύστερ’ από μερικές ημέρες με τα κόκκαλά του συστηματικά σπασμένα. Και τους εμιγκρέδες ακόμα τους παρακολουθούν. Πολλοί αντιφρονούντες προς το καθεστώς βρέθηκαν δολοφονημένοι στη Δύση. (Ο πιο γνωστός είναι ο Γκεόργκ Μαρκώφ). Άλλοι βρέθηκαν να δικάζονται στη Σόφια, όπως ο Στογιάν Αποστόλωφ Τασσώφ, που είχε καταφύγει στην Ιταλία και τον απήγαγαν στην Τεργέστη στις 31/1/77 και που βρέθηκε στη Σόφια όπου κατηγορήθηκε για κατάσκοπος.

* Το κείμενο αυτό δημοσιεύτηκε στο τεύχος 10 (Καλοκαίρι 1984) του περιοδικού «Κείμενα» (των Γιάννη Γαλανόπουλου και Αστέρη Δεληθανάση), σελ. 53-66. Διατηρείται εδώ η ορθογραφία.