user preferences

Upcoming Events

Education

No upcoming events.
Διεθνή / Εκπαίδευση / Γνώμη / Ανάλυση Thursday May 14, 2020 20:09 byAlexander Berkman

Τέτοιες μέθοδοι εκπαίδευσης, που ουσιαστικά βοηθούν την παιδική ποιότητα και τη φιλοδοξία της γνώσης, θα αναπτύξουν μια γενιά με υγιή πνευματική ανεξαρτησία. Θα παράγουν άντρες και γυναίκες ικανούς, σύμφωνα με τον Francisco Ferrer, “να εξελίσσονται χωρίς να σταματούν, να καταστρέφουν και να ανανεώνουν το περιβάλλον τους χωρίς διακοπή, ανανεώνοντας και τους εαυτούς τους · πάντοτε έτοιμοι να δεχτούν το καλύτερο, ευτυχισμένοι με το θρίαμβο των νέων ιδεών, που φιλοδοξούν να ζήσουν πολλές ζωές σε μια μόνο”. Σε αυτούς τους άνδρες και γυναίκες στηρίζεται η ελπίδα της ανθρώπινης προόδου. Σε αυτούς ανήκει το μέλλον. Και είναι, σε πολύ σημαντικό βαθμό, με τη δική μας δικαιοδοσία που πρέπει να ανοίξουμε το δρόμο. Ο θάνατος του Francisco Ferrer ήταν μάταιος, η αγανάκτηση, η συμπάθειά μας και ο θαυμασμός μας άχρηστοι, εκτός αν μεταφράσουμε τα ιδεώδη του μαρτυρικού εκπαιδευτικού στην πράξη και στη ζωή και έτσι προωθήσουμε τον ανθρώπινο αγώνα για φώτιση και ελευθερία.

Η ανάγκη της μετάφρασης ιδεών στη ζωή

Alexander Berkman

Ένας χρόνος πέρασε από το θάνατο του Francisco Ferrer. Το μαρτύριό του έχει ξεσηκώσει την καθολική σχεδόν αγανάκτηση ενάντια στον επιβήτορα ιερέα και ηγεμόνα που καταδίκασε έναν ευγενή άνθρωπο σε θάνατο. Οι σκεπτόμενοι, προοδευτικοί άνθρωποι σε ολόκληρο τον κόσμο έχουν εκφράσει τη διαμαρτυρία τους με αδιαμφισβήτητο τρόπο. Παντού εκδηλώθηκε μια μεγάλη συμπάθεια για τον Ferrer, το σύγχρονο θύμα της ισπανικής Ιερής Εξέτασης, αλλά και μια βαθιά εκτίμηση για το έργο και τους στόχους του. Με λίγα λόγια, ο θάνατος του Ferrer πέτυχε -όπως πιθανότατα κανένα άλλο μαρτύριο της πρόσφατης ιστορίας- να αναζωογονήσει την κοινωνική συνείδηση ​​του ανθρώπου. Έχει αποσαφηνίσει την αιώνια αμετάβλητη στάση της Εκκλησίας ως εχθρού της προόδου. Έχει προβάλει εκτενώς το Κράτος ως τον άσπονδο εχθρό κάθε λαϊκής προόδου. Έχει, τέλος, προκαλέσει έντονο ενδιαφέρον για το πεπρωμένο του παιδιού και την αναγκαιότητα της ορθολογικής εκπαίδευσης.

Θα ήταν πράγματι κρίμα αν οι πνευματικές και συναισθηματικές διεργασίες που ξυπνούσαν, εξαντλούνταν έτσι, με μια απλή αγανάκτηση και μια φτηνή εικασία όσον αφορά τις ασήμαντες λεπτομέρειες της προσωπικότητας και της ζωής του Ferrer. Οι διαμαρτυρίες και οι εκδηλώσεις μνήμης είναι αρκετά απαραίτητες και χρήσιμες, σε κατάλληλο χρόνο και τόπο. Έχουν ήδη επιτύχει, όσον αφορά τον κόσμο γενικότερα που παίρνει μέρος σε αυτές, κάτι που αποτελεί ένα σπουδαίο εκπαιδευτικό έργο. Μέσα από αυτές η κοινωνική συνείδηση ​​οδήγησε στην πραγματοποίηση του τεράστιου εγκλήματος που διέπραξε η Εκκλησία και το ισπανικό Κράτος.

Αλλά "ο κόσμος γενικά" δεν ωθείται εύκολα στη δράση. Χρειάζεται πολλούς τρομερούς μάρτυρες να διαταράξουν την ισορροπία της αδράνειας. Και ακόμη και όταν αυτή διαταραχθεί, τείνει να επανέλθει γρήγορα στην πρότερη ακινησία. Είναι οι σκεπτόμενοι, τα ριζοσπαστικά στοιχεία, που είναι, κυριολεκτικά, αυτοί που κινούν τον κόσμο, αυτοί που διαταράσουν πνευματικά και συναισθηματικά αυτή την ηλίθια γαλήνη του. Δεν πρέπει ποτέ να υποφέρουν για να αδρανοποιηθούν, γιατί και αυτοί κινδυνεύουν επίσης να μεγαλώσουν απορροφούμενοι απλώς από τον μάρτυρα και τον ρητορικό θαυμασμό του μεγάλου έργου του. Όπως ο ίδιος ο Ferrer μας προειδοποίησε με σύνεση: "Τα είδωλα δημιουργούνται όταν οι άνθρωποι τα επαινούν και αυτό είναι πολύ κακό για το μέλλον του ανθρώπινου γένους. Ο χρόνος που αφιερώνεται στους νεκρούς θα μπορολυσε να χρησιμοποιηθεί καλύτερα για τη βελτίωση της κατάστασης των ζωντανών, οι περισσότεροι από τους οποίους έχουν μεγάλη ανάγκη γι’ αυτό”.

Αυτά τα λόγια του Francisco Ferrer πρέπει να εντυπωθούν στο μυαλό μας. Ειδικά οι ριζοσπάστες -οποιασδήποτε ιδεολογικής κατεύθυνσης- έχουν πολλά να μάθουν από αυτή την άποψη. Έχουμε αφιερώσει πάρα πολύ χρόνο στους νεκρούς, και όχι αρκετό στους ζωντανούς. Έχουμε εξιδανικεύσει τους μάρτυρές μας στο βαθμό του να παραμελούμε τις πρακτικές ανάγκες που εξυπακούονται από την υπόθεση για την οποία πέθαναν. Έχουμε εξιδανικεύσει τα ιδανικά μας, αποκλείοντας την εφαρμογή τους στην πραγματική ζωή. Η αιτία γι’ αυτό ήταν μια ανώριμη εκτίμηση των ιδανικών μας. Ήταν πολύ ιερά για καθημερινή χρήση. Το αποτέλεσμα είναι εμφανές και μάλλον αποθαρρυντικό. Μετά από ένα τέταρτο του αιώνα -και περισσότερο- ριζοσπαστικής προπαγάνδας, μπορούμε να επισημάνουμε ότι δεν σημειώθηκε κάποια ιδιαίτερη επιτυχία. Κάποια πρόοδος, χωρίς αμφιβολία, έχει γίνει, αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι ανάλογη με τις πραγματικά τεράστιες προσπάθειες που καταβλήθηκαν. Αυτή η σχετική αποτυχία, με τη σειρά της, προκαλεί μια περαιτέρω απογοητευτική επίδραση: οι παλαιοί ριζοσπάστες εγκαταλείπουν τις τάξεις τους, απογοητευμένοι, ενώ οι πιο δραστήριοι εργαζόμενοι έχουν γίνει αδιάφοροι, αποθαρρυμένοι από την έλλειψη αποτελεσμάτων.

Αυτή είναι η ιστορία κάθε παγκόσμιας επαναστατικής ιδέας της εποχής μας. Αλλά αυτό ισχύει ειδικά για το αναρχικό κίνημα. Οπωσδήποτε, δεδομένης της φύσης του δεν είναι ένα κίνημα που μπορεί να κατακτήσει άμεσα απτά αποτελέσματα, όπως για παράδειγμα ένα πολιτικό κίνημα μπορεί να επιτύχει. Μπορεί επίσης να ειπωθεί, ότι η διαφορά μεταξύ ακόμη και του πλέον προηγμένου πολιτικού κινήματος, όπως ο σοσιαλισμός, και του αναρχισμού είναι αυτή: το ένα επιδιώκει τον μετασχηματισμό των πολιτικών και οικονομικών συνθηκών, ενώ ο στόχος του άλλου περιλαμβάνει μια πλήρη αποτίμηση των ατομικών και κοινωνικών αντιλήψεων. Ένα τέτοιο γιγάντιο καθήκον είναι αναγκαστικά αργής προόδου, ούτε η πρόοδός του προσμετράται από ψηφοδέλτια ή άλλα παρόμοια. Είναι η αποτυχία του να πραγματοποιηθεί πλήρως το τεράστιο έργο που είναι εν μέρει υπεύθυνο για την απαισιοδοξία που τόσο συχνά ξεπερνά τα ενεργά πνεύματα του κινήματός μας. Σε αυτό προστίθεται η έλλειψη σαφήνειας όσον αφορά τον τρόπο κοινωνικής προσφοράς.
Το Παλιό θα γεννήσει το Νέο. Πώς συμβαίνουν αυτά τα πράγματα; όπως ρωτά η μικρή Wendla τη μητέρα της στο “Frühlings Erwachen” του Wedekind*. Έχουμε ξεπεράσει τον πελαργό της Κοινωνικής Επανάστασης που θα μας δώσει το νεογέννητο παιδί της έτοιμης ισότητας, της αδελφοσύνης και της ελευθερίας. Αντιλαμβανόμαστε τώρα την προσεχή κοινωνική ζωή ως όρο και όχι ως σύστημα. Μια κατάσταση του μυαλού, κυρίως. Κανείς βασίζεται στην αλληλεγγύη των συμφερόντων που απορρέουν από την κοινωνική κατανόηση και το φωτισμένο αυτοσυμφέρον. Μπορεί να οργανωθεί ένα σύστημα. Πρέπει να αναπτυχθεί μια κατάσταση. Η εξέλιξη αυτή καθορίζεται από το υπάρχον περιβάλλον και τις πνευματικές τάσεις της εποχής. Η αιτιώδης συνάφεια των δύο είναι αναμφίβολα αμοιβαία και αλληλεξαρτώμενη, αλλά ο παράγοντας της ατομικής και προπαγανδιστικής προσπάθειας δεν πρέπει να υποτιμηθεί.
Η κοινωνική ζωή του ανθρώπου είναι ένα κέντρο, όπως ήταν, από όπου ακτινοβολούν πολλές πνευματικές τάσεις, διασχίζουν και διασταυρώνονται, υποχωρούν και πλησιάζουν η μια στην άλλη σε μια ατέρμονη διαδοχή. Τα σημεία σύγκλισης δημιουργούν νέα κέντρα, ασκώντας ποικίλες επιρροές στο μεγαλύτερο κέντρο, στη γενική ζωή της ανθρωπότητας. Έτσι δημιουργούνται νέες πνευματικές και ηθικές ατμόσφαιρες, ο βαθμός της επιρροής των οποίων εξαρτάται, κυρίως, από τον ενεργό ενθουσιασμό αυτών που έχουν προσκοληθεί σε αυτή τη διαδικασία. Τελικά, στην συγγένεια μεταξύ του νέου ιδεώδους και των απαιτήσεων της ανθρώπινης φύσης. Παίζοντας αυτήν την πραγματική χορδή, το νέο ιδεώδες θα επηρεάσει όλο και περισσότερα πνευματικά κέντρα τα οποία αρχίζουν σταδιακά να ερμηνεύονται στη ζωή και να μεταβάλλουν τις αξίες του μεγάλου γενικού κέντρου, δηλαδή την κοινωνική ζωή του ανθρώπου.
Ο αναρχισμός είναι μια τέτοια πνευματική και ηθική ατμόσφαιρα. Με σίγουρο χέρι έχει αγγίξει την καρδιά της ανθρωπότητας, επηρεάζοντας τα πρωταρχικά μυαλά του κόσμου στη λογοτεχνία, την τέχνη και τη φιλοσοφία. Έχει αναστήσει το άτομο από τα ερείπια της κοινωνικής καταστροφής. Στο προσκήνιο της ανθρώπινης προόδου, η δική του πρόοδος είναι αναγκαστικά οδυνηρά αργή: το μολύβδινο βάρος τόσων εποχών άγνοιας και δεισιδαιμονίας κρέμεται βαριά στα πόδια του. Αλλά η αργή πρόοδός του δεν θα πρέπει σε καμία περίπτωση να αποθαρρυνθεί. Αντίθετα, αποδεικνύει την ανάγκη μεγαλύτερης προσπάθειας, την εδραίωση των υφιστάμενων ελευθεριακών κέντρων και την αδιάκοπη δραστηριότητα για τη δημιουργία νέων.

Η ανωριμότητα του παρελθόντος είχε τυφλώσει το όραμά μας στις πραγματικές απαιτήσεις της κατάστασης. Ο αναρχισμός θεωρήθηκε, ακόμη και από τους υποστηρικτές του, ως ιδανικό για το μέλλον. Η πρακτική εφαρμογή του στην τρέχουσα ζωή αγνοήθηκε εντελώς. Η προπαγάνδα περιοριζόταν στην ελπίδα να φτάσουμε στην Κοινωνική Επανάσταση. Η προετοιμασία για τη νέα κοινωνική ζωή δεν κρίθηκε απαραίτητη. Η σταδιακή ανάπτυξη και ανάπλαση της ερχόμενης ημέρας δεν εισήγαγε επαναστατικές αντιλήψεις. Η αυγή είχε παραβλεφθεί. Ένα θανατηφόρο λάθος, γιατί δεν υπάρχει μέρα χωρίς αυγή.
Το μαρτύριο του Φρανσίσκο Φερρέρ δεν θα είναι μάταιο αν μέσω αυτού οι αναρχικοί -όπως και άλλα ριζοσπαστικά στοιχεία- συνειδητοποιήσουν ότι, τόσο στην κοινωνική όσο και στην ατομική ζωή, η αντίληψη προηγείται της γέννησης. Η κοινωνική αντίληψη που χρειαζόμαστε και πρέπει να έχουμε είναι η δημιουργία ελευθεριακών κέντρων που θα ακτινοβολούν την ατμόσφαιρα της αυγής στη ζωή της ανθρωπότητας.

Πολλά τέτοια κέντρα είναι δυνατά. Αλλά το πιο σημαντικό από όλα είναι η νεανική ζωή, η αναδυόμενη γενιά. Μετά από όλα, αυτοί θα αναλάβουν το καθήκον της προώθησης αυτού του έργου. Ακριβώς στην αναλογία που η νέα γενιά θα μεγαλώνει περισσότερο φωτισμένη και ελευθεριακή, θα προσεγγίσουμε μια πιο ελεύθερη κοινωνία. Ωστόσο, από αυτή την άποψη, υπήρξαμε και εξακολουθούμε να είμαστε αδικαιολόγητα αμελείς, εμείς οι αναρχικοί, οι σοσιαλιστές και οι άλλοι ριζοσπάστες. Διαμαρτυρόμενοι για το εκπαιδευτικό σύστημα που αναπαράγει δεισιδαιμονίες, συνεχίζουμε να υποτάσσουμε τα παιδιά μας στην οδυνηρή επιρροή τους.

Καταδικάζουμε την τρέλα του πολέμου, όμως επιτρέπουμε στους απογόνους μας να εμποτίζονται με το δηλητήριο του πατριωτισμού. Είμαστε περισσότερο ή λιγότερο χειραφετημένοι από τα ψεύτικα αστικά πρότυπα, εξακολουθώντας να υποφέρουμε για το ότι τα παιδιά μας αλλοιώνονται από την υποκρισία του κατεστημένου. Κάθε τέτοιος γονέας βοηθά άμεσα στη διαιώνιση της κυρίαρχης άγνοιας και της δουλείας. Μπορούμε όντως να περιμένουμε μια γενιά που θα ανατραφεί στην ατμόσφαιρα του καταπιεστικού, αυταρχικού εκπαιδευτικού καθεστώτος, να αποτελέσει τον ακρογωνιαίο λίθο μιας ελεύθερης, αυτοδύναμης ανθρωπότητας; Αυτοί οι γονείς είναι εγκληματικά ένοχοι για τον εαυτό τους και τα παιδιά τους: εκτρέφουν το φάντασμα που θα χωρίσει το σπίτι τους από τον εαυτό του και δυναμώνουν τα προπύργια του σκότους.

Κανένας έξυπνος ριζοσπάστης δεν μπορεί να αποτύχει να συνειδητοποιήσει την ανάγκη της ορθολογικής εκπαίδευσης των νέων. Η ανατροφή του παιδιού πρέπει να γίνει διαδικασία απελευθέρωσης με μεθόδους που δεν θα επιβάλλουν έτοιμες ιδέες, αλλά που θα πρέπει να βοηθούν στη φυσική του αυτοανάπτυξη. Ο σκοπός αυτής της εκπαίδευσης δεν είναι να επιβάλλει την προσαρμογή του παιδιού σε αποδεκτές έννοιες, αλλά να αφήσει ελεύθερο το παιχνίδι στην πρωτοτυπία, την πρωτοβουλία και την ατομικότητά του. Μόνο με την απελευθέρωση της εκπαίδευσης από τον καταναγκασμό και τον κάθε ειδους περιορισμό μπορούμε να δημιουργήσουμε το περιβάλλον για την εκδήλωση του αυθόρμητου ενδιαφέροντος και των εσωτερικών κινήτρων από την πλευρά του παιδιού. Μόνο έτσι μπορούμε να παρέχουμε λογικές συνθήκες ευνοϊκές για την ανάπτυξη των φυσικών τάσεων του παιδιού και τις λανθάνουσες συναισθηματικές και ψυχικές του ικανότητες. Τέτοιες μέθοδοι εκπαίδευσης, που ουσιαστικά βοηθούν την παιδική ποιότητα και τη φιλοδοξία της γνώσης, θα αναπτύξουν μια γενιά με υγιή πνευματική ανεξαρτησία. Θα παράγουν άντρες και γυναίκες ικανούς, σύμφωνα με τον Francisco Ferrer, “να εξελίσσονται χωρίς να σταματούν, να καταστρέφουν και να ανανεώνουν το περιβάλλον τους χωρίς διακοπή, ανανεώνοντας και τους εαυτούς τους · πάντοτε έτοιμοι να δεχτούν το καλύτερο, ευτυχισμένοι με το θρίαμβο των νέων ιδεών, που φιλοδοξούν να ζήσουν πολλές ζωές σε μια μόνο”. Σε αυτούς τους άνδρες και γυναίκες στηρίζεται η ελπίδα της ανθρώπινης προόδου. Σε αυτούς ανήκει το μέλλον. Και είναι, σε πολύ σημαντικό βαθμό, με τη δική μας δικαιοδοσία που πρέπει να ανοίξουμε το δρόμο. Ο θάνατος του Francisco Ferrer ήταν μάταιος, η αγανάκτηση, η συμπάθειά μας και ο θαυμασμός μας άχρηστοι, εκτός αν μεταφράσουμε τα ιδεώδη του μαρτυρικού εκπαιδευτικού στην πράξη και στη ζωή και έτσι προωθήσουμε τον ανθρώπινο αγώνα για φώτιση και ελευθερία.

Μια αρχή έχει ήδη γίνει. Αρκετά σχολεία, στις κατευνθλυσεις του Ferrer, υπάρχουν και λειτουργούν ήδη στη Νέα Υόρκη και το Μπρούκλιν. Στη Φιλαδέλφεια και το Σικάγο πρόκειται επίσης να αρχίσουν μαθήματα. Προς το παρόν, οι προσπάθειες είναι περιορισμένες, λόγω έλλειψης βοήθειας και καθηγητών, στα σχολεία της Κυριακής. Αλλά είναι ο πυρήνας της μεγάλης, εκτεταμένης δυναμικής. Τα ριζοσπαστικά στοιχεία της Αμερικής και κυρίως ο Σύνδεσμος Francisco Ferrer (Francisco Ferrer Association) δεν θα μπορούσαν να προωθήσουν κανένα πιο αξιοπρεπές και διαρκές έργο στη μνήμη του μάρτυρα εκπαιδευτικού Francisco Ferrer, παρά με μια γενναιόδωρη ανταπόκριση σε αυτή την έκκληση για την ίδρυση του πρώτου Ημερήσιου Σχολείου Francisco Ferrer στην Αμερική.

*Το “Frühlings Erwachen” ήταν όπερα του μουσουργού Frank Wedekind που γράφτηκε το 1890-1891, αλλά ανεβάστηκε μετά το 1906, αρχικά στην Ολλανδία. Στα ελληνικά μπορεί να μεταφραστεί ως “Το Ξύπνημα της Άνοιξης”.

**Το κείμενο του Alexander Berkman δημοσιεύτηκε με τίτλο “The Need Of Translating Ideals Into Life”, στην αναρχική επιθεώρηση “Mother Earth” τεύχος 9, Νοέμβρης 1910. Μετάφραση: Ούτε Θεός-Ούτε Αφέντης.

image unnamed.jpg 0.31 Mb

Ελλάδα / Τουρκία / Κύπρος / Εκπαίδευση / Γνώμη / Ανάλυση Friday May 08, 2020 19:01 byΣυνέλευση για την Κυκλοφορία των Αγώνων

είναι κρίσιμο να δουλευτεί συστηματικά μια συμμαχία των εκπαιδευτικών με τους μαθητές και τις μαθήτριες, που ήδη βιώνουν την αλλοτρίωση ενός μαθήματος που κατάντησε “κονσέρβα” και στην πλειοψηφία τους εκδηλώνουν πολύ αρνητικά συναισθήματα απέναντι στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Η ιστορία των ταξικών αγώνων μάς έχει δείξει ότι όταν μια αναδιάρθρωση καταφέρνει να αλλάξει τον χαρακτήρα της εργασίας τότε, μέσα από μια επίπονη διαδικασία, οι εργαζόμενοι ανακαλύπτουν τελικά νέες μορφές άρνησης και συλλογικής αντίστασης. Δεν βρισκόμαστε ακόμη σε αυτό το σημείο. Το στοίχημα να μην προχωρήσει η εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, να μην βιώσουμε δηλαδή μια εκπαιδευτική δυστοπία, είναι ακόμη ανοιχτό.

Ψηφιακή Αναδιάρθρωση και Εκπαιδευτική Δυστοπία

Υπάρχουν περίοδοι μέσα στην ιστορία των καπιταλιστικών κοινωνιών όπου οι αλλαγές επιταχύνονται με φρενήρη ρυθμό, όλα δείχνουν ότι διανύουμε μια τέτοια περίοδο. Μετά από σχεδόν δύο μήνες εφαρμογής της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης σε δημόσια σχολεία και φροντιστήρια, αρχίζει να γίνεται εμφανές ότι τα τηλεμαθήματα, είτε στην σύγχρονη είτε στην ασύγχρονη μορφή τους, ήρθαν για να μείνουν. Σε αυτές τις γραμμές θα επιλέξουμε να μην αναφερθούμε αναλυτικά σε σοβαρά ζητήματα που προέκυψαν εν μέσω της καραντίνας, όπως την εμφανή αντίφαση ανάμεσα στην απροθυμία (ή και αδυναμία) πολλών μαθητών να συμμετάσχουν στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση και την νευρωτική επιμονή του υπουργείου παιδείας να παριστάνει ότι η συμμετοχή είναι αυξημένη και όλα συνεχίζονται “κανονικά” ή το ρεσιτάλ εργοδοτικής αυθαιρεσίας και αλητείας που προέκυψε στα φροντιστήρια. Θα προσπαθήσουμε να στρέψουμε το βλέμμα μας στο άμεσο μέλλον.

Ό,τι ξεκίνησε λοιπόν να εφαρμόζεται ως “λύση ανάγκης”, λόγω της επιδημίας του κορονωϊού, υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να εξελιχθεί σε ένα σημαντικό τμήμα της αναδιάρθρωσης της εκπαιδευτικής διαδικασίας. Η εκτίμηση αυτή δεν βασίζεται μόνο στις γεμάτες έπαρση δηλώσεις της θεούσας υπουργού πως “ζούμε μια πρόβα από το μέλλον της εκπαίδευσης”. Βασίζεται περισσότερο στις εκθέσεις διεθνών οργανισμών, όπως ο ΟΟΣΑ, που αρκετά πριν την πρόσφατη επιδημία τόνιζε την αναγκαιότητα “η τεχνολογία να αλλάξει τις μεθόδους διδασκαλίας και μάθησης”, και στην ήδη συσσωρευμένη εμπειρία εφαρμογής των τηλεμαθημάτων στην μεταδευτεροβάθμια εκπαίδευση τα τελευταία χρόνια. Με απλά λόγια θεωρούμε ότι η επιδημία του κορονωϊου λειτουργεί ως ο καταλύτης που μπορεί να επιταχύνει το πέρασμα σε ένα εκπαιδευτικό μοντέλο που αποτελούσε ήδη αντικείμενο συζήτησης στα υπουργικά γραφεία και στα forum των αφεντικών της ιδιωτικής εκπαίδευσης! Έτσι δεν θα εκπλαγούμε αν το Σεπτέμβρη, με πρόφαση το αναμενόμενο δεύτερο κύμα της επιδημίας, η συμμετοχή των καθηγητών του δημόσιου σχολείου στις πλατφόρμες γίνει υποχρεωτική, ή αν το υπουργείο ανακοινώσει ότι τα κενά εκπαιδευτικών στις δυσπρόσιτες περιοχές θα καλυφθούν με εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Ούτε θα πέσουμε απ’ τα σύννεφα αν τα φροντιστήρια υποχρεώσουν τους καθηγητές σε τακτική on-line επικοινωνία με τους μαθητές, ή ακόμη αν τα κέντρα ξένων γλωσσών αρχίσουν να πουλάνε “πακέτα” τηλεμαθημάτων στους γονείς. Σε μια πρώτη φάση η εξ αποστάσεως εκπαίδευση σίγουρα θα συνυπάρξει με το δια ζώσης μάθημα, και πιθανότατα θα βρει μεγαλύτερο πεδίο εφαρμογής στην δευτεροβάθμια παρά στην πρωτοβάθμια εκπαίδεσυη. Όμως σε βάθος χρόνου είναι πιθανό να καταλάβει περισσότερο κεντρική θέση στην εκπαιδευτική διαδικασία. Στόχος μας εδώ δεν είναι να κάνουμε ασφαλείς προβλέψεις, αλλά να αναδείξουμε τα πολιτικά ζητήματα που προκύπτουν από την εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης στη δευτεροβάθμια και να ανοίξουμε τη συζήτηση στην κοινότητα των εκπαιδευτικών και των μαθητών.

Αρχικά πρέπει να εντοπίσουμε τα οφέλη που θα προκύψουν από μια συστηματική εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης για το κράτος ως διαχειριστή της δημόσιας εκπαίδευσης αλλά και για τα αφεντικά της ιδωτικής εκπαίδευσης. Πρώτα απ’όλα είναι το άνοιγμα ενός νέου τομέα επιχειρηματικής δραστηριότητας και κερδοφορίας: εταιρίες, όπως η Cisco, που αναλαμβάνουν να δημιουργήσουν εκπαιδευτικές πλατφόρμες, άλλες εταιρίες που θα διαμορφώνουν το εκπαιδευτικό υλικό σε κάθε γνωστικό αντικείμενο, κέντρα κατάρτισης που θα αναλαμβάνουν την “επιμόρφωση” των εκπαιδευτικών στις νέες τεχνολογίες… ένα επιχειρηματικό πάρτυ που θα στηθεί τόσο σε ιδιωτικά σχολεία και φροντιστήρια, όσο και στο δημόσιο σχολείο με την μορφή των “συμπράξεων δημόσιου και ιδιωτικού τομέα”. Δεύτερον, η εξ αποστάσεως εκπαίδευση δίνει τη δυνατότητα στο υπουργείο παιδείας να λειτουργήσει το δημόσιο σχολείο με λιγότερους καθηγητές, π.χ. επιλέγοντας σε πρώτη φάση να μην καλύψει τα κενά εκπαιδευτικών με πρόσληψη αναπληρωτών αλλά με ασύγχρονη εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Η δυνατότητα μείωσης του προσωπικού δίνεται και στους ιδιοκτήτες φροντιστηρίων και κέντρων ξένων γλωσσών αφού με την εξ αποστάσεως εκπαίδευση τα σημερινά τμήματα των 6-8 ατόμων μπορούν να συγχωνευτούν σε τμήματα των 12-15 ατόμων, αφού οι μαθητές δεν συνυπάρχουν μέσα σε πραγματική τάξη. Επίσης, τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιωτική εκπαίδευση, ανοίγει ο δρόμος για μείωση της απαραίτητης υλικοτεχνικής υποδομής: τα ψηφιακά “βιβλία” γρήγορα θα αντικαταστήσουν το παραδοσιακό σχολικό βιβλίο ή τις φροντιστηριακές σημειώσεις, ο εργαστηριακός εξοπλισμός μπορεί να περιοριστεί δραστικά με την χρήση ψηφιακών προσομοιώσεων, ενώ και οι κτιραικές υποδομές των φροντιστηρίων μπορεί να μικρύνουν. Τρίτον, η υποχρεωτική συμμετοχή των εκπαιδευτικών σε διαδικτυακές πλατφόρμες θα κάνει ευκολότερη την επιτήρηση της δουλειάς τους, είτε από τους διευθυντές των δημόσιων σχολείων είτε απευθείας από του φροντιστηριάρχες και τους σχολάρχες. Αν στον ιδιωτικό τομέα αυτή η εξέλιξη θα χειροτερέψει μια ήδη πνιγηρή εργασιακή πραγματικότητα, στο δημόσιο σχολείο εκτιμούμε ότι μπορεί να γίνει το βασικό όχημα για την επιβολή της σχεδιαζόμενης αξιολόγησης εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων. Δεδομένου ότι ανακοινώθηκε το νέο νομοσχέδιο αναδιάρθρωσης της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης μπορεί να γίνει ένα από τα κριτήρια με τα οποία το υπουργείο θα “μοιράζει” την κρατική χρηματοδότηση στα σχολεία. Τέλος, σε μια προοπτική όπου θα αρχίσουν να δημιουργούνται έτοιμα “εκπαιδευτικά πακέτα” σε κάθε γνωστικό αντικείμενο, αυτό συνεπάγεται την ανάγκη για λιγότερο καταρτισμένους εκπαιδευτικούς. Για να διδάξεις π.χ. μαθηματικά γυμνασίου μέσω ενός έτοιμου “διαδικτυακού πακέτου” δεν θα είναι πλέον τόσο απαραίτητο να έχεις πτυχίο μαθηματικού, θα αρκούν βασικές γνώσεις μαθηματικών, ούτε θα παίζει τόσο μεγάλο ρόλο η συσσώρευση διδακτικής εμπειρίας. Το ζήτημα εδώ δεν είναι να αναμασήσουμε το φθαρμένο και συντεχνιακό αίτημα για “πτυχία με αξία”. Το κυρίαρχο είναι ότι αυτή η διαδικασία αποειδίκευσης, δηλαδή υποβάθμισης της εξειδίκευσης που προϋποθέτει κάθε γνωστικό πεδίο, προφανώς θα σημάνει και μικρότερες αμοιβές, ειδικά στη ζούγκλα της ιδιωτικής εκπαίδευσης.

Αν έχει ένα νόημα η παραπάνω πρόχειρη απαρίθμηση είναι για να αντιληφθούμε ότι το κράτος και τα αφεντικά έχουν ισχυρούς λόγους να προχωρήσουν την “ψηφιακή” αναδιάρθρωση, και δεν θα τους απασχολήσει η υποβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας παρά μόνο στο βαθμό που θα εξασφαλίσουν ότι αυτή η υποβάθμιση δεν αφορά τους μαθητές των μεσαίων και υψηλών κοινωνικών στρωμάτων. Για παράδειγμα είναι πιθανό, μέσα στο νέο τοπίο της οικονομικής ύφεσης, τα φροντιστήρια παράλληλα με το πακέτο των “δια ζώσης” μαθημάτων να πουλούν και φτηνότερα πακέτα τηλεμαθημάτων για όσους γονείς δεν θα έχουν χρήματα. Είναι ακόμη κρίσιμο να αντιληφθούμε ότι αυτή η”ψηφιακή” αναδιάρθρωση δεν θα εμφανιστεί μόνο ως πρακτική αναγκαιότητα μπροστά στο πιθανό δεύτερο κύμα της επιδημίας. Θα πλασαριστεί από το υπουργείο παιδείας και τους μεγάλους “παίκτες” της ιδιωτικής εκπαίδευσης ως το αναπόφευκτο πέρασμα σε μια νέα “ψηφιακή εποχή”. Θα διαφημιστεί ως η καινοτομία που επιτρέπει εξοικονόμηση χρόνου από τις μετακινήσεις τόσο για τους εκπαιδευτικούς όσο και για τους μαθητές, ως ο νέος τρόπος διδασκαλίας που θα δώσει μεγαλύτερα περιθώρια ελευθερίας στους εκπαιδευτικούς (τη στιγμή που θα συμβαίνει το ακριβώς αντίθετο!). Η πιθανότητα να γίνει αυτό το αφήγημα αποδεκτό δεν πρέπει να υποτιμηθεί, γιατί όλα αυτά θα απευθύνονται σε μια κοινωνία που εδώ και χρόνια μεταφέρει όλο και περισσότερες από τις δραστηριότητές της στην ψηφιακή σφαίρα, μια κοινωνία που ενημερώνεται διαδικτυακά, πληρώνει λογαριασμούς διαδικτυακά, διασκεδάζει διαδικτυακά, φλερτάρει διαδικτυακά… Συνεπώς οι όποιες αντιδράσεις ενάντια στην καθιέρωση των εξ αποστάσεως μαθημάτων εύκολα θα εμφανιστούν ως οπισθοδρομική νοσταλγία.

Στη μέχρι στιγμής εφαρμογή της εξ αποστάσεως διδασκαλίας έχει αρχίσει να αρθρώνεται ένας αντίλογος, από μεμονωμένους εκπαιδευτικούς στο δημόσιο σχολείο και από ορισμένες ΕΛΜΕ. Ο αντίλογος αυτός επικεντρώνει κυρίως σε δύο σημεία: πρώτον στο γεγονός ότι η έλλειψη της απαραίτητης υποδομής από πολλούς μαθητές σημαίνει ότι το κράτος καταργεί στην πράξη την ισότητα ευκαιριών στην εκπαιδευτική διαδικασία. Δεύτερον στο γεγονός ότι η είσοδος ιδιωτικών εταιριών στο “παιχνίδι” υποβαθμίζει το δημόσιο χαρακτήρα της εκπαίδευσης. Στη συγκεκριμένη φάση που διανύουμε πράγματι υπάρχει πρόβλημα: μετά από μια δεκαετία οικονομικής κρίσης αρκετοί μαθητές δεν διαθέτουν τους κατάλληλους ηλεκτρονικούς υπολογιστές ή γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο, ενώ σε πολλά σπίτια αντιστοιχεί ένας υπολογιστής για δύο ή τρία παιδιά. Σε αυτή τη συνθήκη θέλουμε να προσθέσουμε την παρουσία μαθητών με διάφορες μαθησιακές δυσκολίες (αποτελούν περίπου το 25% του μαθητικού πληθυσμού!) και μεταναστών μαθητών, κατηγορίες που η εξ αποστάσεως εκπαίδευση θα σπρώξει ακόμη πιο έντονα στο περιθώριο. Όμως επικεντρώνοντας την κριτική μας στην αναίρεση της ισότητας ευκαιριών κινδυνεύουμε να αναδείξουμε ως κυρίαρχο πολιτικά ένα ζήτημα που μπορεί να λυθεί με “τεχνικούς όρους” και τελικά να δώσουμε απλά μια συνδικαλιστική μάχη “οπισθοφυλακής”! Αν το κράτος επιλέξει να εφαρμόσει οργανωμένα την εξ αποστάσεως εκπαίδευση στο άμεσο μέλλον, θα καταφέρει να βρεί τους απαραίτητους πόρους ώστε να εξασφαλίσει υλικοτεχνική υποδομή, τουλάχιστον για την πλειοψηφία των μαθητών. Και θα προτιμήσει να δώσει εκεί τα χρήματα, παρά στην πρόσληψη μόνιμων εκπαιδευτικών. Επιπλέον το να βλέπουμε στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση τον πολιορκητικό κριό για την υποβάθμιση του δημόσιου χαρακτήρα της εκπαίδευσης, όταν το δημόσιο σχολείο συνυπάρχει (και πολιορκείται αποτελεσματικά) από μια τεράστια ιδιωτική αγορά εκπαίδευσης εδώ και τέσσερις δεκαετίες, είναι λίγο χειρότερο από το να μην βλέπουμε τον “ελέφαντα στο δωμάτιο”. Για να το πούμε λίγο διαφορετικά: υποστηρίζουμε ότι ο δημόσιος χαρακτήρας της εκπαίδευσης έχει ήδη δεχθεί σοβαρά πλήγματα πολύ πριν την επικείμενη “ψηφιακή” αναδιάρθρωση. Υποστηρίζουμε ακόμη ότι η εξασφάλιση της ισότητας ευκαιριών είναι σε μεγάλο βαθμό ένας μύθος, για τον απλό λόγο ότι το δημόσιο σχολείο υπάρχει εντός της καπιταλιστικής σχέσης. Αν θέλουμε να αρθρώσουμε έναν πιο αποτελεσματικό αντίλογο στις αλλαγές που έρχονται πρέπει να στρέψουμε την προσοχή μας αλλού.

Κατ’ αρχάς να ξεκαθαρίσουμε πώς επιλέγουμε να δούμε τους εκπαιδευτικούς όχι ως “λειτουργούς” ή ως “επαγγελματίες” αλλά ως εργαζόμενους με αντιφάσεις μέσα σε μια ποικιλόμορφη “βιομηχανία” υπηρεσιών εκπαίδευσης. Επίσης επιλέγουμε να εντάξουμε ως αναπόσπαστο μέρος της όποιας κινηματικής απάντησης τους χρήστες αυτών των υπηρεσιών, δηλαδή τους μαθητές και της μαθήτριες. Τι θα σημαίνει λοιπόν μια συστηματική εφαρμογή των διαδικτυακών μαθημάτων τόσο για τους μεν όσο και για τους δε; Για τους εκπαιδευτικούς αυτό που ονομάζεται “εξωδιδακτικό έργο” (δηλαδή η προετοιμασία υλικού, οι διορθώσεις, η επικοινωνία με τους μαθητές) θα διευρηνθεί και φυσικά θα εντατικοποιηθεί. Όσον αφορά αυτό, η εμπειρία του τελευταίου διμήνου τόσο στα δημόσια σχολεία όσο και στα φροντιστήρια είναι αδιάψευστος μάρτυρας. Μαζί με την εντατικοποίηση θα εμφανιστεί ως “αυτονόητη” η μεταφορά ενός μέρους του κόστους λειτουργίας στους ίδιους τους εργαζόμενους. Ειδικά στο υποτιμημένο εργασιακά περιβάλλον του ιδιωτικού τομέα δεν μπορούμε να φανταστούμε ούτε ένα αφεντικό που θα πληρώσει για καινούργια laptop, για ηλεκτρονικές γραφίδες ή για γρήγορη σύνδεση στο διαδίκτυο! Αντίθετα μπορούμε να φανταστούμε τα τηλεμαθήματα να χρησιμοποιούνται για τη διεύρυνση της μαύρης εργασίας σε φροντιστήρια και κέντρα ξένων γλωσσών. Επίσης, η μεταφορά ενός μέρους ή ολόκληρης της εκπαιδευτικής διαδικασίας “στο σπίτι” θα φέρει μια περαιτέρω διάχυση μεταξύ ελεύθερου και εργάσιμου χρόνου και θα μετατρέψει τον ιδιωτικό χώρο του κάθε εκπαιδευτικού σε μια ιδιότυπη εργασιακή φυλακή. Όσοι έχουν ασχοληθεί τα τελευταία χρόνια με τα εξ αποστάσεως μαθήματα στην τριτοβάθμια εκπαίδευση έχουν πολύ πικρή εμπειρία για το τι σημαίνει να είσαι εγκλωβισμένος στο σπίτι για αρκετές ώρες και τελικά να αισθάνεσαι ότι “δουλεύεις όλη την μέρα”. Όλα τα παραπάνω συνιστούν μια σοβαρή αλλαγή προς το χειρότερο του ίδιου του χαρακτήρα της εργασίας των εκπαιδευτικών.

Ας βάλουμε τώρα στη συζήτηση τους μαθητές και της μαθήτριες. Αρκετοί από τους εκπαιδευτικούς που έκαναν διαδικτυακά μαθήματα εν μέσω καραντίνας καταλήγουν μονότονα σε δύο συμπεράσματα. Κατ’ αρχάς η μαθησιακή διαδικασία αποστειρώνεται σε μεγάλο βαθμό, αφού αναπόφευκτα λιγοστεύουν οι δυνατότητες αλληλεπίδρασης και συζήτησης με τα παιδιά και η έμφαση μετατοπίζεται στην μεταφορά πληροφοριών. Κατά δεύτερον λείπει αυτό που αποτελεί το οξυγόνο της μαθησιακής διαδικασίας, δηλαδή η ανθρώπινη επαφή. Μια έλλειψη που σε πολλές περιπτώσεις φτάνει στο σημείο της πλήρους απουσίας οπτικής επαφής και έχει βιωθεί με αρνητικό τρόπο και από τις δύο πλευρές. Ας φανταστούμε τώρα πόσο θα οξυνθούν αυτά τα ζητήματα στην προοπτική εφαρμογής έτοιμων εκπαιδευτικών “πακέτων” και πόσο θα υποβαθμιστεί το μαθησιακό αποτέλεσμα. Προσπαθούμε εδώ να πούμε ότι ο καθένας και η καθεμία που κάνει αυτή τη δουλειά προφανώς περιορίζεται από ένα αναλυτικό πρόγραμμα ή από τις απαιτήσεις κάποιων εξετάσεων. Γρήγορα όμως ανακαλύπτει (αν φυσικά το επιδιώξει!) ότι η επαφή με τους μαθητές σε ένα μη επιτηρούμενο περιβάλλον δημιουργεί ορισμένα περιθώρια ελευθερίας πάνω στο τι και πώς διδάσκεται, αλλά και στο τι μπορεί να συζητηθεί μέσα στην τάξη. Μια οργανωμένη εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης θα μικρύνει αυτά τα περιθώρια ελευθερίας και θα οδηγήσει τους εκπαιδευτικούς σε μια εκτεταμένη απώλεια ελέγχου πάνω στο αντικείμενο της δουλειάς τους. Άρα πρέπει να το φωνάξουμε δυνατά: το εκπαιδευτικό τηλεμάρκετινγκ μεγάλωνει την αλλοτρίωση των εκπαιδευτικών! Επιπλέον η συμμετοχή των μαθητών και των μαθητριών στις διάφορες εκπαιδευτικές δομές δεν εξαντλείται μόνο στο μάθημα. Ειδικά για τους έφηβους και τις έφηβες αυτή η καθημερινή συμμετοχή ενεργοποιεί και μια σειρά διαδικασιών κοινωνικοποίησης: το σχολείο και το φροντιστήριο, παρότι δεν βιώνεται γενικά ως κάτι ευχάριστο από τους μαθητές, είναι τα πεδία όπου δημιουργούνται φιλίες και παρέες, βιώνονται οι πρώτοι έρωτες, χτίζονται επιμέρους συλλογικές ταυτότητες, δοκιμάζονται τα όρια της εφηβικής αμφισβήτησης… Δεν είναι τυχαίο ότι οι περισσότεροι μαθητές αναφέρουν ως πρώτο λόγο δυσανεξίας με τα διαδικτυακά μαθήματα το ότι “μου λείπουν οι φίλοι/φίλες μου”. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση σίγουρα θα υποβαθμίσει αυτές τις λειτουργίες κοινωνικοποίησης και θα εξορίσει την αναμενόμενη (και κατά τη γνώμη μας υγιή) “παρρέκλιση” από τις νόρμες του εκπαιδευτικού συστήματος στον ιδιωτικό χώρο, μετατρέποντάς την σε ατομική βαρεμάρα. Επιπλέον θα συμβάλλει στο να διαμεσολαβείται η διαδικασία κοινωνικοποίησης όλο και πιο έντονα από τα social media. Τέλος δεν πρέπει να ξεχνάμε και το εξής σοβαρό πρόβλημα: εδώ και αρκετά χρόνια είναι εμφανές ότι η απόσταση ανάμεσα στις κοινωνικές εμπειρίες των παιδιών και στο τι διδάσκονται και (κυρίως) πώς το διδάσκονται έχει μεγαλώσει επικύνδινα. Η εξ αποστάσεως εκπαίδευση δεν θα εντατικοποιήσει μόνο την δουλειά των εκπαιδευτικών αλλά, κατά πάσα πιθανότητα, και την καθημερινότητα των μαθητών. Επιπρόσθετα η αποστείρωση της μαθησιακής διαδικασίας και η έλλειψη ανθρώπινης επαφής που φέρνει μαζί της θα διευρύνει αυτή την απόσταση. Άρα πρέπει να φωνάξουμε επίσης δυνατά: το εκπαιδευτικό τηλεμάρκετινγκ μεγάλωνει την αλλοτρίωση των μαθητών και των μαθητριών!

Το πώς μπορεί να οργανωθεί μια κινηματική απάντηση σε όλα αυτά που περιγράψαμε είναι μια δύσκολη συζήτηση, και σίγουρα δεν μπορεί να απαντηθεί μόνο από μια πολιτική συνέλευση. Οπότε θα αρκεστούμε σε κάποιες πρώτες γενικές σκέψεις. Σε μια πρώτη φάση είναι σημαντικό, ιδιαίτερα για τους εκπαιδευτικούς που εργάζονται στον κατακερματισμένο ιδιωτικό τομέα, να στηθούν δίαυλοι επικοινωνίας και συζήτησης ώστε να υπάρχει μια σαφής εικόνα των αλλαγών που θα συμβαίνουν στους χώρους εργασίας, και των ενδεχόμενων μοριακών αντιστάσεων. Εξίσου σημαντικό, ιδιαίτερα για τους εκπαιδευτικούς στο δημόσιο σχολείο, είναι να αμφισβητηθούν οι παραδοσιακές συνδικαλιστικές αντιλήψεις και μαζί τους το ιδεολόγημα ότι “η δουλειά του εκπαιδευτικού είναι λειτούργημα”. Οι πιθανότητες να δοθούν συλλογικοί αγώνες παραμένουν μεγαλύτερες στο δημόσιο σχολείο, λόγω της συνδικαλιστικής οργάνωσης και της απουσίας του εκβιασμού της ανεργίας, όμως η ανάγκη να επιδιωχθεί επικοινωνία και ενότητα μεταξύ των εκπαιδευτικών στο δημόσιο και στον ιδιωτικό τομέα είναι επιτακτική. Γιατί τα προβλήματα που θα προκαλέσει η εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης θα είναι σε μεγάλο βαθμό κοινά, γιατί αν οποιοσδήποτε αγώνας κλειστεί σε συντεχνιακά πλαίσια σίγουρα θα ηττηθεί. Τέλος είναι κρίσιμο να δουλευτεί συστηματικά μια συμμαχία των εκπαιδευτικών με τους μαθητές και τις μαθήτριες, που ήδη βιώνουν την αλλοτρίωση ενός μαθήματος που κατάντησε “κονσέρβα” και στην πλειοψηφία τους εκδηλώνουν πολύ αρνητικά συναισθήματα απέναντι στην εξ αποστάσεως εκπαίδευση. Η ιστορία των ταξικών αγώνων μάς έχει δείξει ότι όταν μια αναδιάρθρωση καταφέρνει να αλλάξει τον χαρακτήρα της εργασίας τότε, μέσα από μια επίπονη διαδικασία, οι εργαζόμενοι ανακαλύπτουν τελικά νέες μορφές άρνησης και συλλογικής αντίστασης. Δεν βρισκόμαστε ακόμη σε αυτό το σημείο. Το στοίχημα να μην προχωρήσει η εφαρμογή της εξ αποστάσεως εκπαίδευσης, να μην βιώσουμε δηλαδή μια εκπαιδευτική δυστοπία, είναι ακόμη ανοιχτό.

Συνέλευση για την Κυκλοφορία των Αγώνων

Αθήνα, Μάιος 2020

brazil/guyana/suriname/fguiana / education / opinião / análise Monday March 30, 2020 04:24 byCoordenação Anarquista Brasileira

A cada dia, os números da pandemia se multiplicam por todo o mundo, onde a grande maioria dos países já tem casos confirmados. Segundo a Unesco, cerca de 80% de todas as estudantes do mundo estão com as aulas suspensas nos níveis básico e superior, totalizando mais de 1,3 bilhões de pessoas (https://bit.ly/unesco2403).

Aqui no brasil, Bolsonaro discursa contra medidas individuais fundamentais como buscar o isolamento social e as rotinas de higiene porque não tem nenhuma preocupação com nossas vidas, apenas com o lucro dos bancos e dos patrões. Além de defender essas recomendações de saúde, a coordenação anarquista brasileira (CAB) já ressaltou a necessidade de derrubar o teto de gastos (emenda constitucional 95) e o não-pagamento da dívida pública para investir diretamente no sus; a incorporação da rede hospitalar privada pelo sus; e a garantia de um salário mínimo universal e a suspensão das contas e alugueis para permitir o isolamento das trabalhadoras precarizadas (https://anarquismo.noblogs.org/?p=1261).

A cada dia, os números da pandemia se multiplicam por todo o mundo, onde a grande maioria dos países já tem casos confirmados. Segundo a Unesco, cerca de 80% de todas as estudantes do mundo estão com as aulas suspensas nos níveis básico e superior, totalizando mais de 1,3 bilhões de pessoas (https://bit.ly/unesco2403).

Aqui no Brasil, Bolsonaro discursa contra medidas individuais fundamentais como buscar o isolamento social e as rotinas de higiene porque não tem nenhuma preocupação com nossas vidas, apenas com o lucro dos bancos e dos patrões. Além de defender essas recomendações de saúde, a Coordenação Anarquista Brasileira (CAB) já ressaltou a necessidade de derrubar o Teto de Gastos (Emenda Constitucional 95) e o não-pagamento da dívida pública para investir diretamente no SUS; a incorporação da rede hospitalar privada pelo SUS; e a garantia de um salário mínimo universal e a suspensão das contas e alugueis para permitir o isolamento das trabalhadoras precarizadas (https://anarquismo.noblogs.org/?p=1261).

Enquanto estudantes do povo, organizadas na CAB e atuantes no movimento estudantil em universidades públicas e particulares de diferentes regiões do país, propomos algumas linhas de atuação para as lutas estudantis nas próximas semanas.

1. Suspensão de todas as aulas, incluindo o Ensino à Distância (EAD). Embora a maioria das federais já esteja apontando pela suspensão de todas as aulas, incluindo o EAD, a situação ainda está mais incerta em muitas estaduais e, principalmente, na rede particular. Ressaltamos que muitas estudantes estão sem acesso a internet, com incerteza sobre suas condições financeiras ou diretamente vinculadas ao cuidado de amigas e familiares em situação de risco. Manter as aulas neste cenário é penalizar as estudantes mais pobres e em situação fragilizada! Sabemos que a migração repentina para aulas online significa a precarização das condições de trabalho docente e da qualidade do processo educacional (http://reporterpopular.com.br/educacaobasicapresente/), motivo pelo qual sindicatos docentes também têm se oposto à medida (https://bit.ly/eadandes). Além disso, vivemos sob a pressão constante da diminuição de investimentos na educação para aumentar os lucros do grande empresariado do setor, que quer derrubar os limites previstos em nossas políticas educacionais e enfiar o EAD goela abaixo. Por isso, resistiremos contra essas medidas!

2. Suspensão de cobranças nas universidades particulares. A maior parte das estudantes do Brasil estão na rede privada e proporcionalmente ainda são as estudantes mais pobres. É fundamental a suspensão das aulas, incluindo EAD, mas igualmente suspender as mensalidades. Se não temos aulas, não podemos pagar! Além disso, lutamos por manter as políticas de permanência e pela liberdade de trancamentos e cancelamentos dos cursos e disciplina sem multas ou encargos.

3. Garantir o máximo de isolamento social para estudantes, servidoras e terceirizadas. Sejam universidades ou escolas, seja na rede pública ou privada, a situação é a mesma. Temos que garantir o direito de trabalhadoras e estudantes em manter o isolamento social. Isso exige que o movimento estudantil se solidarize à luta pela manutenção dos salários e contra o trabalho presencial de todas, em especial das trabalhadoras terceirizadas na limpeza, segurança, recepção, etc, sempre as primeiras a receber os ataques.

4. Condições de trabalho e segurança para trabalhadoras e residentes na Saúde. A exceção ao ponto acima são todas aquelas trabalhadoras de nossos Hospitais Universitários e nossas residentes em outros hospitais, maternidades, postinhos, etc. A participação das universidades públicas junto ao SUS é, talvez, o ponto em que sua importância aparece mais explicitamente para o povo brasileiro. No entanto, neste momento, muitas trabalhadoras e residentes estão no atendimento sem condições mínimas e equipamento de segurança sanitária. É fundamental lutarmos por essas garantias junto aos Governos Federal, Estaduais e também às Reitorias.

5. Condições de permanência real para as estudantes. Estamos sem Restaurante Universitário e, em muitos casos, em condições precárias e arriscadas nas Moradias Estudantis. A luta urgente é por políticas suplementares de permanência que possam garantir a moradia digna e recursos suficientes para nossa alimentação, através de novos editais, políticas emergenciais, distribuição dos alimentos que estão nos RUs, etc. A pandemia não pode servir como desculpa para expulsar as estudantes pobres das universidades!

6. Colocar as escolas e universidades a serviço da coletividade. Em nossas instituições educacionais, temos muita estrutura física construída que pode ser recurso valioso para enfrentar a pandemia. O primeiro passo é nos colocar à disposição como local para quarentena e isolamento de doentes, grupo de risco e todas aquelas pessoas sem moradia. As instituições também podem atuar como centros de triagem, pontos de distribuição de doações, etc. No caso das universidades, temos centenas de laboratórios com recursos para ajudar com testes para o Covid-19, para teleatendimento, para produzir equipamentos e insumos químicos hospitalares, capacidade de produzir infraestrutura tecnológica para analisar dados e gerir recursos, etc. É hora de colocar nossa capacidade científica à disposição do combate à doença, cujas piores impactos serão no povo mais pobre!

7. Defender as bolsas de pós-graduação e o trabalho das estudantes-pesquisadoras. No Brasil, quase toda a produção científica é feita nas universidades públicas e a maior parte dela passa pela mão das estudantes de pós-graduação. Papel fundamental que não recebe reconhecimento minimamente adequado, pois não há salário nem direitos trabalhistas e previdenciários – e as bolsas, que não atendem nem metade das estudantes, estão há sete anos sem reajuste! No último mês, a CAPES implementou sem diálogo novos critérios para a distribuição das bolsas de tal forma que estão sendo cortadas mais milhares de bolsas por todo o país – em meio à pandemia que nos impede de sair de casa! É urgente pressionar o MEC e a CAPES para revogar essas medidas, sob o risco de jogarmos mais milhares de pessoas na ameaça de fome e desespero que já faz parte da pandemia.

8. Organização estudantil e ajuda mútua contra a pandemia, Bolsonaro e todos os de cima. Nossos esforços, neste momento, possuem duas direções complementares. Por um lado, temos que estar organizadas através dos Centros Acadêmicos, diretórios, coletivos estudantis e entidades acadêmicas para formular e disseminar reivindicações aos governos e patrões, a partir das linhas sugeridas acima e das demandas concretas que surgirem. Ao mesmo tempo, cada espaço de organização e luta também deve se transformar em um ponto de ajuda mútua entre nós para garantirmos nossa sobrevivência e vida digna. Por todo o país, já se organizam grupos estudantis para arrecadar dinheiro, doações de alimentos, produtos de limpeza, acolhimento e cuidado psicológico, troca de informações, etc. Esse é um importante princípio anarquista que queremos manter vivo nas lutas estudantis hoje: em meio à luta, construímos também novos valores e as sementes de um mundo socialista e libertário.

Guerra aos de cima, mas também braços dados entre nossas irmãs e irmãos das classes oprimidas!
A educação do povo não se vende, se defende!
Ελλάδα / Τουρκία / Κύπρος / Εκπαίδευση / Γνώμη / Ανάλυση Wednesday January 08, 2020 19:37 byΕλευθεριακή Λέσχη Βόλου

Κείμενο εισήγησης της Ελευθεριακής Λέσχης Βόλου σε σχετική εκδήλωση (23 Νοέμβρη 2019). Αρχικά προβλήθηκε το ντοκιμαντέρ "Η ζωή και το έργο του ελευθεριακού παιδαγωγού Fransisco Ferrer" και ακολούθησε συζήτηση με θέμα : Ελευθεριακή εκπαίδευση και ελευθεριακά σχολεία.

Οι αρχές της ελευθεριακής εκπαίδευσης και η σημερινή της αναγκαιότητα

«Όσο πιο πειθήνια τα δοχεία αφήνονται να γεμιστούν από το δάσκαλο, τόσο καλύτεροι μαθητές είναι. Όσο πιο καλά τα γεμίζει, τόσο καλύτερος δάσκαλος είναι.» Πάολο Φρέιρε, Η εκπαίδευση υποφέρει από την αρρώστια της αφήγησης.

«…Οι κυβερνήτες έλεγχαν πάντα την εκπαίδευση του λαού…, γνωρίζοντας καλύτερα απ’ όλους τους υπόλοιπους ότι η εξουσία τους βασίζεται σχεδόν ολοκληρωτικά στο σχολείο και έτσι επιμένουν να διατηρούν το μονοπώλιό τους σε αυτό». Για τον Φερρέρ το σχολείο ήταν «όργανο της εξουσίας στα χέρια της κυρίαρχης τάξης. Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί τα σχολεία για να παράγει πιστούς σ’ αυτήν πολίτες, η Εκκλησία για να παράγει πιστούς ενορίτες, οι βιομήχανοι για να παράγουν υπάκουους εργάτες». Η ελευθερία στην παιδεία σημαίνει ελευθερία από την εξουσία των δασκάλων, από την Εκκλησία και το κράτος. «Κάτω από τις σημερινές συνθήκες», έγραφε ο Φερρέρ, «ο δάσκαλος είναι απλώς όργανο της αστικής τάξης, εκπαιδεύοντας ανθρώπους να υπακούουν, να πιστεύουν και να σκέφτονται ανάλογα με τα κοινωνικά δόγματα που μας κυβερνούν. Σαν το στρατό και την αστυνομία, ο δάσκαλος επιβάλλει, βιάζει και χρησιμοποιεί βία. Ο πραγματικός παιδαγωγός είναι ο άνθρωπος εκείνος που δεν επιβάλλει τις ιδέες και τα δημιουργήματα του μυαλού του στο παιδί, αλλά αυτός που προωθεί τις ενέργειες του παιδιού. Αντιδρώντας στην παράδοση του στρατού που κάνει μαθήματα γυμναστικής στους εκπαιδευόμενους, με ένα συνδυασμό επανάληψης και τιμωρίας, που καταστρέφει τη φαντασία και αναχαιτίζει τη φυσική ανάπτυξη του κόσμου, η παιδεία πρέπει να είναι μια αυθόρμητη και δημιουργική πράξη».

Γιατί τα παραπάνω, που ειπώθηκαν ένα αιώνα πριν, παραμένουν επίκαιρα στο σήμερα;

Από την αρχή της λειτουργίας του κράτους, η εκπαίδευση αποτελεί έναν από τους βασικούς του μηχανισμούς. Στο σχολείο τα παιδιά μαθαίνουν να υπακούν, να πειθαρχούν σε ένα μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης χρήσιμο για την ικανοποίηση των αναγκών κράτους και κεφαλαίου. Τα παιδιά εκπαιδεύονται να είναι παραγωγικά, πειθήνια, ανταγωνιστικά, χαρακτηριστικά που «χρειάζεται» ένα άτομο, προκειμένου να πληροί τις προϋποθέσεις και τα πρότυπα ενός «σωστού» εργαζόμενου, πολίτη, στρατιώτη. Στην σημερινή εκπαίδευση η βαρύτητα δεν δίνεται στην ολική ανάπτυξη του ανθρώπου αλλά στην προετοιμασία για την «σωστή» λειτουργία του ατόμου μέσα στο κοινωνικό μοντέλο που έχει θεσπίσει η κυριαρχία. Το σημερινό κυρίαρχο μοντέλο εκπαίδευσης έχει τεκμηριωθεί πάνω σε θεωρίες διάφορων αναπτυξιακών ψυχολόγων, που ορίζουν ποιος είναι ο «σωστός» τρόπος ώστε ένα παιδί να μάθει να συμπεριφέρεται «σωστά», να αναπτύσσει τις γνωστικές του ικανότητες και να είναι αποδοτικό. Σε αυτό το μοντέλο βασικό εργαλείο είναι η ανταμοιβή και η τιμωρία. Η ανταμοιβή μέσω επαίνων, βαθμολόγησης, επιβράβευσης δίνει «κίνητρα» στα παιδιά να συνεχίζουν τη «σωστή» συμπεριφορά και απόδοση στη διαδικασία μάθησης, ενώ η τιμωρία – σε όποια της μορφή – τους δίνει το αντικίνητρο να παρεκλίνουν από την κυρίαρχη θεσπισμένη κανονικότητα.

Σωστό θεωρείται οτιδήποτε αναπαράγει τα κυρίαρχα πρότυπα. Πρόκειται για πρότυπα που αναπαράγουν τις σχέσεις εξουσίας και την υποταγή σε αυτές, πατριαρχικά μοντέλα δόμησης της υπάρχουσας κοινωνίας όπου τα αγόρια «οφείλουν» να συμπεριφέρονται «αντρικά» ενώ τα κορίτσια να υποτάσσονται, τον «σεβασμό» και την υπακοή στους κρατικούς θεσμούς (σχολείο, στρατός, εκκλησία, νόμοι, κυβέρνηση). Μαθαίνοντας να λειτουργεί ένα παιδί βάσει αυτών των προτύπων όταν τελειώσει την υποχρεωτική 14χρονη εκπαίδευση, είναι ένα άτομο έτοιμο να ανταποκριθεί στις ανάγκες της αγοράς εργασίας, να υπηρετήσει τον εθνοπατριωτισμό υπερασπιζόμενο τα συμφέροντα του κράτους, να δημιουργήσει οικογένεια πάνω στα ίδια πρότυπα, να είναι δηλαδή ένα άτομο που έχει ενσωματώσει και αναπαράγει την κυρίαρχη κανονικότητα.

Οποιοδήποτε άτομο ξεφεύγει, αυτής της κανονικότητας, περιθωριοποιείται, στιγματίζεται, εξαιρείται και όπου υπάρχει η δυνατότητα καταστέλλεται εντός του κοινωνικού σώματος. Ήδη στα χρόνια του σχολείου θεωρείται παρέκκλιση η ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, του αυθορμητισμού, της φαντασίας, της δημιουργικότητας, της κριτικής σκέψης, της διαφοροποίησης, της σεξουαλικότητας που ξεφεύγει από τα πατριαρχικά στερεότυπα κ.α. Αυτές οι παρεκκλίσεις τιμωρούνται και καταστέλλονται.

Από νωρίς το παιδί πειθαρχεί στον ολοκληρωτισμό της θρησκείας, της πατριαρχίας, της οικογένειας, του πατριωτισμού, του εθνικισμού, του ρατσισμού, στις διακρίσεις, στην προετοιμασία για την ταξική του εκμετάλλευση. Εκπαιδεύεται να εξουσιάζεται και να εξουσιάζει, να αναθέτει τη ζωή του και να την θυσιάζει στην κυριαρχία. Η δημιουργικότητα και η ελεύθερη έκφραση τσακίζονται από νωρίς για να χωρέσουν στα κατασκευασμένα πρότυπα. Στην ελευθεριακή εκπαίδευση ο άνθρωπος από την πρώτη στιγμή γνωρίζει την ελευθερία να σκέφτεται, να παρατηρεί, να αντιλαμβάνεται, να συνειδητοποιεί και να καταλήγει σε συμπεράσματα, να δημιουργεί και να εκφράζεται. Η αυτοπειθαρχία, η άρνηση των εξετάσεων και της αξιολόγησης – επιβράβευσης – αποδοκιμασίας, η αυτονομία και η ελευθερία του παιδιού, ο σεβασμός των εκπαιδευτικών προς τα παιδιά, διέπουν το πνεύμα της ελευθεριακής εκπαίδευσης. Η αξία της ολικής εκπαίδευσης, με προτεραιότητα στην ελευθερία της συνείδησης και την αναζήτηση της αλήθειας αποτελούν τις θεμελιώδεις αρχές της ελευθεριακής εκπαίδευσης, όπως αυτές εκφράστηκαν και υλοποιήθηκαν στο παρελθόν σε πολλά ελευθεριακά σχολεία, πριν καταπολεμηθούν από τον ολοκληρωτισμό της κυριαρχίας. Η ελευθεριακή εκπαίδευση έρχεται σε άμεση σύγκρουση με τα συμφέροντα κράτους και κεφαλαίου, καθώς ούτε πιστούς πατριώτες δημιουργεί, ούτε πειθήνιους εργάτες, αλλά ελεύθερους ανθρώπους που απειλούν να γκρεμίσουν τα δεσμά της κυριαρχίας, που εξουσιάζει και καταπιέζει τις ζωές μας.

Η αξία και η ανάγκη στο σήμερα της ελευθεριακής εκπαίδευσης προκύπτει ακριβώς επειδή το πέρασμα στην κοινωνική απελευθέρωση από τα δεσμά της κυριαρχίας και της πατριαρχίας, προϋποθέτει εκείνους τους ανθρώπους που θα έχουν απελευθερώσει τις συνειδήσεις τους πριν πολεμήσουν για την δημιουργία ενός άλλου κόσμου. Προϋποθέτει την αποδόμηση όλων των εξουσιαστικών στερεοτύπων που έχουν διαμορφώσει το σημερινό κοινωνικό μοντέλο καταπιεστών και καταπιεζόμενων. Η ελευθεριακή εκπαίδευση σήμερα δεν είναι αναγκαία μόνο για παιδιά αλλά και για ενήλικες, καθώς για να σπάσει το τείχος του κυρίαρχου συστήματος εκμετάλλευσης και καταπίεσης, οφείλουμε στο παρόν και στο μέλλον, να μην είμαστε τα τούβλα που το χτίζουν. Δεν θεωρούμε πως τα παραπάνω αφορούν μια διαδικασία ατομικής μόνο προσπάθειας, αλλά μία συλλογική διαδρομή αλληλεγγύης, ισότητας, συντροφικότητας, όπου παίρνουμε δύναμη ο ένας από την άλλη, μέχρι να διαλυθεί ο ζόφος της κυριαρχίας και της πατριαρχίας.

[Το κείμενο της εισήγησης διανεμήθηκε πριν την εκδήλωση σε μορφή φυλλαδίου και εξακολουθεί να διανέμεται σε επισκέπτριες/ες της Ελευθεριακής Λέσχης Βόλου.]

Κάθε καταιγίδα ξεκινάει με μια σταγόνα…

venezuela / colombia / education / news report Tuesday October 22, 2019 08:44 byCPEP En Lucha

Las Jornadas de Educación Popular son un espacio de formación, discusión y difusión de las reflexiones y trabajo concreto de las educadoras y los educadores populares. En ellas abordamos temas como los retos y apuestas de nuestras experiencias educativas, la relación de la educación popular con el territorio, la sistematización de experiencias, la coyuntura educativa, entre otros.

Las Jornadas de Educación Popular son un espacio de formación, discusión y difusión de las reflexiones y trabajo concreto de las educadoras y los educadores populares. En ellas abordamos temas como los retos y apuestas de nuestras experiencias educativas, la relación de la educación popular con el territorio, la sistematización de experiencias, la coyuntura educativa, entre otros.

En esta séptima versión de las Jornadas, realizaremos dos conversatorios, un taller y un acto cultural que, entre otras cosas, nos permitirán dialogar con experiencias educativas como la de la Campaña de Alfabetización de la Revolución Sandinista, los Pre Icfes y Pre Universitarios Populares y la educación no sexista. ¡Acompáñanos en este espacio de encuentro y reflexión colectiva!

SÁBADO 26 DE OCTUBRE /
Desde las 2:00pm hasta las 8:00pm
Biblioteca Comunitaria La Perseverancia
[Carrera 4A No. 31-41]

TALLER: Educación no Sexista. Pedagogía Feminista y Popular // De 2:00pm a 3:00pm

CONVERSATORIO: A una década de los Pre Icfes y Pre Universitarios Populares. La lucha por el acceso a la educación superior // De 3:00pm a 5:00pm
Con la participación de:
- Colectivo Cuerpos Diversos en Rebeldía
- Santiago Gómez del Colectivo Dimensión Educativa
- CPEP En Lucha

CONVERSATORIO: La Cruzada Nacional de Alfabetización. A 40 años de la Revolución Sandinista // De 5:00pm a 7:00pm
Con la participación de:
- Germán Mariño
- Vladimir Zabala

ACTO CULTURAL: Gato E Monte // De 7:00pm a 8:00pm

This page has not been translated into 한국어 yet.

This page can be viewed in
English Italiano Català Ελληνικά Deutsch



Neste 8 de Março, levantamos mais uma vez a nossa voz e os nossos punhos pela vida das mulheres!

Neste 8 de Março, levantamos mais uma vez a nossa voz e os nossos punhos pela vida das mulheres!

Education

Fri 29 May, 17:25

browse text browse image

alexanderberkman.jpg imageΗ ανάγκη της μετά ... May 14 20:09 by Alexander Berkman 0 comments

023c29a6d1.jpg imageΨηφιακή Αναδιάρθ... May 08 19:01 by Συνέλευση για την Κυκλοφορία των Αγώνων 0 comments

textA Luta Estudantil Anarquista Frente À Pandemia Mar 30 04:24 by Coordenação Anarquista Brasileira 0 comments

getty_rm_photo_of_kids_running_laughing.jpg imageΟι αρχές της ελευ ... Jan 08 19:37 by Ελευθεριακή Λέσχη Βόλου 0 comments

7mas_jep.jpg image7mas Jornadas de Educación Popular Oct 22 08:44 by CPEP En Lucha 0 comments

cab_uffs.png imageTodo apoio à luta contra a intervenção de Bolsonaro na UFSS Sep 08 05:09 by Coordenação Anarquista Brasileira 0 comments

sequence_04.jpg imageHigh Schoolers Distributing Leaflets Against ‘Torture Custodies by Police’ Were Taken Into... Dec 24 05:00 by Medyanhaber 0 comments

images947947947.jpg imageΕκπαιδευτικής με... Nov 23 16:37 by αναρχική συλλογικότητα καθ 0 comments

images.jpeg imageΣχέση πανεπιστημ... Nov 22 17:53 by Αυτοοργανωμένο Στέκι Γεωπονικού 0 comments

945957952959769962.jpg image“Εθνικά” υπερήφαν ... Oct 27 06:20 by Ανθός – Ελευθεριακό Φοιτητικό Σχήμα 0 comments

mov.jpg image[Colombia] Entre la crisis actual y las posibilidades latentes Oct 26 17:26 by Acción Libertaria Estudiantil (ALE) 0 comments

unnamed_287_1.jpg imageΝίκη για τους Nuriye Gülmen κ&... Oct 02 18:18 by Αναρχική Ομοσπονδία 0 comments

textProgettifici e dittatori scolastici Jul 05 23:09 by Lucio Garofalo 0 comments

12271006_10208333839767850_800842283_o.jpg imageΚαμία ανοχή στις ... Jun 12 18:31 by Ελευθεριακά και αυτόνομα σχήματα 0 comments

rocinante.jpg imageΚαμία ανοχή σε πρ ... May 27 17:58 by Αναρχοσυνδικαλιστική Πρωτοβουλία Ροσινάντε 0 comments

ggf.jpg imageΙδρυτική διακήρυ... May 15 19:26 by Quieta Movere 0 comments

17919011_1843264252602462_1529940234_n.png imageNace la televisión comunitaria "Juaricua TV" para ampliar las ondas de la resistencia en l... Apr 15 18:41 by Demián Revart 0 comments

textWelfare, alternanza scuola/lavoro, università Mar 31 06:29 by Alternativa Libertaria/FdCA 0 comments

ctl.jpg image[Colombia] Ciclo de Talleres Libertarios Mar 13 07:12 by Acción Libertaria Estudiantil (ALE) 0 comments

text[Italia] School bonus per le scuole paritarie Jan 21 22:31 by donato romito 0 comments

apergia2_0_10.jpg imageΑπό την άμπωτη στ ... Jan 13 17:31 by Αυτόνομα Σχήματα 0 comments

"Autonomy and struggle: students and workers decide!" imageBrazil: High school students show way forward for working class resistance Dec 16 20:07 by Jonathan Payn 0 comments

textUna proposta di Educazione digitale Sep 20 16:27 by Lucio Garofalo 0 comments

textDiario di un maestro Sep 11 22:08 by Lucio Garofalo 0 comments

textDiario di un maestro Sep 11 22:05 by Lucio Garofalo 0 comments

17_paul.jpg image[Colombia] ¡A democratizar las luchas por la democracia! Sep 10 13:13 by Acción Libertaria Estudiantil (ALE) 0 comments

textSe il buongiorno si vede dal mattino Sep 03 03:23 by Lucio Garofalo 0 comments

textL'anno che verrà Aug 30 02:16 by Lucio Garofalo 0 comments

ilustracionlectura.jpg imageEducación Pública y Privatización: nuevos actores, nueva gestión, nuevas subjetividades, n... Aug 19 11:57 by Renzo Gamboa 0 comments

my_dream_school_by_blazeofthornsd3b477x.jpg imageΣκέψεις για το σχ ... Aug 18 20:29 by Dmitri 0 comments

more >>
© 2005-2020 Anarkismo.net. Unless otherwise stated by the author, all content is free for non-commercial reuse, reprint, and rebroadcast, on the net and elsewhere. Opinions are those of the contributors and are not necessarily endorsed by Anarkismo.net. [ Disclaimer | Privacy ]