user preferences

Διεθνή / Αναρχικό κίνημα / Γνώμη / Ανάλυση Friday March 30, 2018 19:39 byLarry Gambone

Ούτε η ποικιλομορφία του αναρχισμού είναι τόσο κακή. Ο εργαζόμενος πληθυσμός σήμερα είναι πολύ διαφορετικός στη σύστασή του και αυτό που μπορεί να έχει απήχηση σε έναν τομέα μπορεί να μην έχει σε άλλο. Η ποικιλομορφία μας μπορεί, και ορισμένες φορές όντως το κάνει, να αντικατοπτρίζει αυτήν την πολυπλοκότητα. Η σημαντική πτυχή αυτού είναι ότι όλοι οι αναρχικοί συνεργάζονται σε κοινές δομές. Ούτε θα θελήσουν όλοι να ανήκουν στην επαναστατική οργάνωση και ίσως αντιταχθούν στην ιδέα να έχουν μία τέτοια, αλλά εάν είναι προτίθενται να συνεργαστούν και να συνυπάρχουν στις μαζικές οργανώσεις ή στα κοινά μέτωπα, ποιο είναι το πρόβλημα;



Ψάχνοντας για νέες ομάδες αναρχικών της Λατινικής Αμερικής, συνέβη να ανακαλύψω ένα έγγραφο που νομίζω ότι είναι σημαντικό. Το “El Anarquismo Revolucionario: origen, evolution y vigencia ...” το οποίο γράφτηκε από μια μεξικανική αναρχική ομάδα που ονομάζεται Organizacion Popular Anarquista Revolucionaria (OPAR). 1 Συμμετέχουν στις “Θεμελιώδεις Αρχές του Μπακουνισμού”. 2 Το παρακάτω είναι μια σύντομη παρουσίαση της τάσης αυτής. (Τα Ισπανικά μου δεν είναι και ό,τι καλύτερο, να με συγχωρεί το OPAR αν τους παρουσιάζω με λανθασμένο τρόπο).

Ο Μπακούνιν ανέπτυξε τον επαναστατικό αναρχισμό από τον πρωτο-αναρχισμό του Προυντόν. Τα βασικά στοιχεία του αναρχισμού του Μπακούνιν ήταν η ανάγκη εμφύτευσής του (του Αναρχισμού δηλαδή) στα λαϊκά κινήματα και η οργάνωση της επαναστατικής μειοψηφίας. Αυτό το τελευταίο συνεπαγόταν τη δημιουργία μιας σφιχτής, καλά οργανωμένης, διεθνούς επαναστατικής οργάνωσης. Ο στόχος της επανάστασης ήταν η κατάλυση του καπιταλισμού και του Κράτους και η εισαγωγή αυτού που σήμερα αποκαλούμε Λαϊκή Εξουσία. Ο στόχος της επαναστατικής οργάνωσης ήταν να ενθαρρύνει τα μαζικά κινήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Η "πρωτοπορία" του Μπακούνιν δεν ήταν εξουσιαστική. Δεν διεύθυνε τις οργανώσεις των εργαζομένων ούτε ήταν η πρωτοπορία για να κυβερνήσει, αφού γινόταν η επανάσταση. Απλώς αποτελείτο από τους πιο προωθημένους/ριζοσπαστικοποιημένους ανθρώπους και οδηγούσε από παράδειγμα και πειθώ, όχι από εξαναγκασμό.

Μετά το θάνατο του Μπακούνιν, οι οπαδοί του, Καφιέρο, Κροπότκιν και Μαλατέστα, προσπάθησαν να συνεχίσουν την επαναστατική αναρχική τάση. Στην προσπάθειά τους, όμως, αγνόησαν τις δύο βασικές πτυχές της επαναστατικής πράξης 3 του Μπακούνιν - τη συμμετοχή στις μάζες και την επαναστατική οργάνωση. Αντί αυτού, πρότειναν τον χαλαρό σχηματισμό ομάδων συγγένειας. Επιδίωξαν επίσης να ενθαρρύνουν τις επιθέσεις εναντίον των αρχών: την «κακοήθη τακτική» γνωστής ως «προπαγάνδα της πράξης». Ο «ρεβιζιονισμός» τους, χρησίμευσε μόνο για να απομακρύνει τον επαναστατικό αναρχισμό από τους αγρότες και τους εργάτες, σηματοδότησε τους αναρχικούς ως τρομοκράτες και χαοτικούς ανθρώπους (έως και σήμερα) και έθαψε την έννοια της επαναστατικής οργάνωσης. Αυτά τα λάθη επέτρεψαν στους Σοσιαλδημοκράτες, χωρίς “αντιπάλους” 4 πλέον, να οικοδομήσουν ισχυρές οργανώσεις οι οποίες με τη σειρά τους θα απομακρύνουν τον πληθυσμό από την επανάσταση.

Σύντομα έγινε προφανές ότι η «προπαγάνδα της πράξης» ήταν καταστροφική και μέσα σε λιγότερο από μια δεκαετία, οι περισσότεροι αναρχικοί είχαν επανέλθει στο εργατικό κίνημα. Αυτό το νέο κίνημα ήταν ο αναρχοσυνδικαλισμός, το οποίο και ανέδειξε πολλούς αγωνιστές της εργατικής τάξης. Ενώ οι αναρχικές ιδέες είχαν τώρα μια μαζική απήχηση, έλειπε ένα στοιχείο. Και αυτό ήταν η έννοια της επαναστατικής οργάνωσης. Η απουσία αυτής της επαναστατικής μειοψηφίας θα αποβεί μοιραία το 1936, όταν οι ηγέτες του CNT-AIT πρόδωσαν την ισπανική επανάσταση συμμετέχοντας στην κυβέρνηση αντί να την καταστρέψουν και να θεσπίσουν τη Λαϊκή Εξουσία.

Μέχρι τον Μεγάλο Πόλεμο, ο αναρχισμός είχε χωριστεί σε τρεις τάσεις. Μία τάση προτίμησε μια εκπαιδευτική και πολιτισμική προσέγγιση, μία δεύτερη ήταν οι συνδικαλιστές και η τρίτη ήταν οι συνθετιστές. Αυτή η τελευταία προσπάθησε να ενώσει όλες τις αναρχικές τάσεις σε μια “ομάδα”-ομπρέλα. Καμία από αυτές τις τάσεις δεν ακολούθησε την αντίληψη του Μπακούνιν για την επαναστατική οργάνωση.

Υπήρχαν αρκετές ομάδες και άτομα που με κάποιο τρόπο ακολούθησαν τα βήματα του Μπακούνιν. Αυτές περιλάμβαναν τους αδελφούς Magon 5, τη Μαχνοβτσίνα 6 (και την Πλατφόρμα 7 αργότερα), την ομάδα “Φίλοι του Ντουρρούτι 8, τη FAU 9 και τον George Fontenis 10. Οι σύγχρονες ομάδες κριτικάρονται. Η σημερινή ΑΙΤ 11 και οι ομάδες που επηρεάζει, όπως το "El Libertario" από τη Βενεζουέλα, καταδικάζονται ως ακραίοι σεχταριστές καθώς και για "δεξιόστροφη αναθεώρηση" του αναρχισμού. Παραδόξως, δεν ενδιαφέρονται πολύ για τις νεο-πλατφορμιστικές ή “εσπεσιφιστικές” 12 τάσεις, οι οποίες αποδοκιμάζονται για "εκλεκτικισμό".

Από εδώ και στο εξής, θα προσπαθήσω να κάνω την εκτίμησή μου για την ανάλυση της OPAR.

Η Προπαγάνδα της Πράξης των πράξεων μου φαινόταν πάντοτε περίεργη, ένα είδος επιθυμίας θανάτου ή στιγμιαίας τρέλας. Κανένας σύγχρονος αναρχικός που γνωρίζω δεν υποστηρίζει την τακτική, για τότε ή για τώρα, όμως δεν υπάρχουν πολλές εξηγήσεις γιατί συνέβη. (Πολύ αμήχανη σιωπή όμως!) Όποιες εξηγήσεις είναι διαθέσιμες συνδέουν την τακτική αυτή με τη συντριβή της Κομμούνας του Παρισιού και την επακόλουθη πανευρωπαϊκή καταστολή. Αλλά αυτό είναι μόνο μια μερική εξήγηση.

Η «πρωτοπορία» του Μπακούνιν μαζί με αυτή των αδελφών Μαγκόν, γίνεται αντιληπτή από πολλούς, αν όχι από τους περισσότερους, αναρχικούς ως μια παρέκκλιση 13 - μια «μη-αναρχική» πλευρά αυτών των ούτως ή άλλως μεγάλων αναρχικών. (Όπως και η αντίφαση του αναρχισμού του Προυντόν και του αντισημιτισμού του.) Αλλά τι γίνεται αν ο όρος της επαναστατικής οργάνωσης δεν έρχεται σε αντίθεση με τον αναρχισμό, αλλά είναι βασικό στοιχείο που λείπει από αυτό;

Όλοι γνωρίζουμε ότι οι οπαδοί του Μαρξ παραμέριζαν τα βασικά στοιχεία των θεωριών του και τα αντικατέστησαν με μια χυδαία, κολοσσιαία εκδοχή που έγινε γνωστή ως «Ορθόδοξος μαρξισμός». Γνωρίζουμε επίσης ότι η σκέψη του Μαρξ υπέφερε στα χέρια των οπαδών του, όχι τόσο μακριά από όχι τόσο εξαιτίας της μοχθηρίας τους, αλλά από την άγνοια. Θα μπορούσε ο αναρχισμός να υποστεί παρόμοια μοίρα;

Η συντριπτική πλειοψηφία των κοινωνικών αναρχικών σήμερα τάσσεται υπέρ της συμμετοχής στις μαζικές οργανώσεις ή της δημιουργίας τους όπου δεν υπάρχουν. Αλλά αφού το πλήθος κινητοποιηθεί, σχηματίζοντας συνδικαλιστικές ενώσεις ή εργατικά και κοινοτικά συμβούλια, μετά τι; Η ιστορία, μας έδειξε με γραφική και αιματηρή λεπτομέρεια πως οι μαζικές οργανώσεις μπορούν να μας φέρουν στην επανάσταση, αλλά στη συνέχεια να σταματούν και ανήμπορες να προσπαθούν να προχωρήσουν παρά κάτω. Από την ιστορική εμπειρία, φαίνεται ότι μια επαναστατική μειοψηφία είναι απαραίτητη για να ενθαρρύνει αυτή την τελική ώθηση, οδηγώντας στην καταστροφή του κράτους, την εγκαθίδρυση της Λαϊκής Εξουσίας και την καταστολή της αντίδρασης.

Δεν πιστεύω ότι το "σωστό πρόγραμμα" είναι πανάκεια. Μπορείτε να έχετε το καλύτερο πρόγραμμα που έχει ποτέ συνταχθεί, αλλά εάν οι συνθήκες δεν είναι σωστές θα παραμείνετε μια μειοψηφία στο περιθώριο. Αλλά όταν οι συνθήκες είναι σωστές, όταν ο πληθυσμός εξεγείρεται και το ζήτημα της εξουσίας πρόκειται να εξεταστεί, αυτό το πρόγραμμα και οι αγωνιστές που θα να ακολουθήσουν, μπορούν να κάνουν την κρίσιμη διαφορά μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας.

Εκεί που εν μέρει συντάσσομαι με τους συντρόφους της OPAR, είναι ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζουν την θέση τους και στη στάση τους απέναντι σε άλλους αναρχικούς, παρά στη συνολική ανάλυση αυτή καθ’ αυτή. Αμφιβάλλω αν ο Κροπότκιν ή ο Μαλατέστα επέλεξαν σκόπιμα και κακόβουλα να αναθεωρήσει τον αναρχισμό του Μπακούνιν. Καταλήφθηκαν από το λάθος της υπεραριστεράς, κάτι που δεν είναι άγνωστο στους νεώτερους αγωνιστές. Έκαναν ένα λάθος, ωστόσο πολύ σοβαρό λάθος. Έχοντας κάνει λάθη όλη μου τη ζωή και όντας απόλυτα ειλικρινής κάθε φορά που τα κάνω, και παρατηρώντας ότι όλοι οι σύντροφοί μου έχουν κάνει το ίδιο και είναι εξίσου ειλικρινείς, δεν μπορώ να είμαι πολύ σκληρός απέναντι στους Κροπότκιν και Μαλατέστα. Επιπλέον, αφού επανήλθαν στα “συγκαλά” τους, έκαναν ό,τι περισσότερο μπορούσαν για να διαδώσουν το μήνυμα του αναρχισμού (μια λειψή εκδοχή του αναρχισμού από την οπτική των μπακουνικών).

Αν και συμφωνώ ότι ορισμένες ομάδες της ΑΙΤ ή οι φίλα προσκείμενοί τους είναι σεκταριστές, νομίζω ότι η OPAR έχει επίσης ευθύνες σε αυτό. Είναι μια κακή τακτική, το να προσβάλλεις τους ανθρώπους που προσπαθείς να πείσεις. Το να αποκαλείς αυτούς με τους οποίους διαφωνείς "ρεβιζιονιστές" και "μικροαστούς" δηλώνοντας πως κανείς από τους παραπάνω δεν είναι πραγματικά ένας αναρχικός, χρησιμεύει μόνο στη δημιουργία εχθρότητας, αποπροσανατολίζοντας τον κόσμο από τα πραγματικά προβλήματα. Η σωστή τακτική όταν προσπαθείς να φέρεις νέες ιδέες σε μια ομάδα ή να κάνεις εποικοδομητική κριτική είναι το να φέρεις τους ανθρώπους κοντά πάνω σε αυτά τα οποία έχουν κοινά. Πώς θα το κάνω; “Όλοι οι κοινωνικοί αναρχικοί θέλουν να καταργήσουν το κράτος και τον καπιταλισμό, όλοι πιστεύουν στην άμεση δράση, την άμεση δημοκρατία, την αλληλοβοήθεια, τον φεντεραλισμό. Αλλά δεν κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε για να εφαρμόσουμε αυτό το πρόγραμμα και ο λόγος είναι, ότι λείπει κάτι πολύ σημαντικό. Αυτό που λείπει είναι η αντίληψη του Μπακούνιν για επαναστατική οργάνωση ... “

Ούτε η ποικιλομορφία του αναρχισμού είναι τόσο κακή. Ο εργαζόμενος πληθυσμός σήμερα είναι πολύ διαφορετικός στη σύστασή του και αυτό που μπορεί να έχει απήχηση σε έναν τομέα μπορεί να μην έχει σε άλλο. Η ποικιλομορφία μας μπορεί, και ορισμένες φορές όντως το κάνει, να αντικατοπτρίζει αυτήν την πολυπλοκότητα. Η σημαντική πτυχή αυτού είναι ότι όλοι οι αναρχικοί συνεργάζονται σε κοινές δομές. Ούτε θα θελήσουν όλοι να ανήκουν στην επαναστατική οργάνωση και ίσως αντιταχθούν στην ιδέα να έχουν μία τέτοια, αλλά εάν είναι προτίθενται να συνεργαστούν και να συνυπάρχουν στις μαζικές οργανώσεις ή στα κοινά μέτωπα, ποιο είναι το πρόβλημα;

Νεο-πλατφορμικός "εκλεκτικισμός"; Δεν είμαι σίγουρος για το τι μπορεί να σημαίνει αυτό. Αυτό που γνωρίζω είναι η έλλειψη σεχταρισμού και η προθυμία για συνεργασία με άλλους είναι αυτό που έκανε τον νεο-πλατφορμισμό ελκυστικό σε μένα. Ο παλαιός πλατφορμισμός ήταν σεκταριστικός και έκανε μεγάλη ζημιά στο συνολικό αναρχικό κίνημα, καθιστώντας έτσι τον συνθετικό αναρχισμό φωνή της λογικής. Ο νέος πλατφορμισμός, με το να συνεργάζεται με άλλους και να μην τους καταδικάζει για δογματικά εγκλήματα, έχει πάρει τα καλά στοιχεία του συνθετισμού -το κοινό έδαφος όσον αφορά την προσέγγιση- αλλά προσθέτοντας αυτό που έλειπε - μια ξεχωριστή συνεκτική επαναστατική οργάνωση. Αμέσως μετά τη μελέτη του κειμένου της OPAR έπεσα πάνω σε ένα άρθρο της Federazioni dei Comunisti Anarchici 14 - αναμφισβήτητα ενός εκ των «εκλεκτικιστών» - με τίτλο «Οι κομμουνιστικές καταβολές του αναρχισμού» 14. [2] Συνδέεται στενά με αυτό που έχει γράψει η OPAR για τη μοίρα του μετα-μπακουνικού Ααναρχισμού. Ποιες είναι λοιπόν οι διαφορές μεταξύ των νεο-πλατφορμιστών και των αρχών του Μπακουνισμού;

Συνοψίζοντας, ενώ το κείμενο της OPAR έχει μια κάπως λανθασμένη παρουσίαση, είναι μια πολύτιμη συμβολή στην αναρχική σκέψη. Σίγουρα με έκανε να επανεξετάσω τόσο την ιστορία του αναρχισμού όσο και το ζήτημα της οργάνωσης.

Larry Gambone
4 January 2010

Σημειώσεις:
1. O.P.A.R. (Λαϊκή Αναρχική Επαναστατική Οργάνωση): Είναι αναρχοκομμουνιστική πολιτική οργάνωση που αυτοπροσδιορίζεται ως μπακουνική από το Nuevo León στο Μεξικό. Σε συνεργασία με μία ακόμα μπακουνική οργάνωση την UNI.P.A. (Λαϊκή Αναρχική Ένωση) από τη Βραζιλία, συνέταξαν μία μπροσούρα, το 2011, με τίτλο “Διεθνής Πλατφόρμα του Επαναστατικού Αναρχισμού”
OPAR:https://anarquismorevolucionario.wordpress.com/
UNIPA: https://uniaoanarquista.wordpress.com/
2. Ο πρωτότυπος όρος στα ισπανικά είναι “Bakuninismo Principista” και η αγγλική μετάφραση “Principled Bakuninism”.
3. Στο κείμενο χρησιμοποιείται η λέξη praxis και εννοείται η πρακτική εφαρμογή της θεωρίας.
4. unchallenged
5. Οι αδελφοί Maggon ήταν αναρχικοί από το Μεξικό και πρωτοστάτησαν στην Μεξικανική Επανάστασης. Οι θέσεις και αναλύσεις τους επηρέασαν και το Εμιλιάνο Ζαπάτα οποίος υιοθέτησε και το πρόταγμα, της οργάνωσης των αδελφών-Partido Liberal Mexicano, “Γη κι Ελευθερία”. Για τη Μεξικανική Επανάσταση: https://athens.indymedia.org/post/1463761/
6. Για τη Μαχνοβτσίνα και την Συνομοσπονδία Αναρχικών Οργανώσεων Ναμπάτ: https://athens.indymedia.org/post/1190393/
7. Για την Πλατφόρμα: https://www.nestormakhno.info/greek/index.htm
8. Για την ομάδα “Φίλοι του Ντουρρούτι”: https://ngnm.vrahokipos.net/index.php/%CE%BA%CE%B1%CF%8...C2%BB
9. Αναρχική Ομοσπονδία Ουρουγουάης: http://halastor.blogspot.gr/2014/06/blog-post_21.html , https://www.anarkismo.net/article/28871
10. Ο Georges Fontenis είναι συντάκτης της μπροσούρας “Μανιφέστο του Ελευθεριακού Κομμουνισμού”. Για τον Fontenis: https://athens.indymedia.org/post/1199385/ Για την μπροσούρα: https://www.anarkismo.net/article/7756?userlanguage=es&...=true
11. Διεθνής Ένωση Εργατών: Είναι διεθνής ένωση αναρχοσυνδικαλιστικών οργανώσεων. http://www.iwa-ait.org/
12. Για τον εσπεσιφισμό βλέπε το 9. Επίσης θέσεις και αναλύσεις σύγχρονων πλατφορμιστικών και εσπεσιφιστικών οργανώσενων δημοσιεύονται στο http://www.anarkismo.net/
13. Στο αγγλικό κείμενο χρησιμοποιείται η λέξη abberation που μπορεί να μεταφραστεί σαν παρέκκλιση, λοξοδρόμηση ή εκκεντρικότητα.
14. Πλατφορμιστική οργάνωση της Ιταλίας. Συμμετέχει στο http://www.anarkismo.net/
15. Το κείμενο σε ελληνική μετάφραση: http://www.vrahokipos.net/old/theory/adada.htm

*Το παρών είναι μετάφραση (δεν αναφέρεται ο/η μεταφραστής/στρια) του άρθρου «Principled Bakuninism» του Larry Gambone, Καναδού αναρχικού που παρουσιάζει μία αναρχική τάση της Λατινικής Αμερικής και ασκεί κριτική. Στην αγγλική γλώσσα δημοσιεύτηκε εδώ: https://anarchistplatform.wordpress.com/2010/06/28/prin...inism και εδώ: http://www.anarkismo.net/article/15401

brésil/guyane/suriname/guinée française / répression / prisonniers et prisonnières / opinion / analyse Thursday March 29, 2018 19:41 byCoordination des Groupes Anarchistes

Le 14 mars dans l’État de Rio de Janeiro, la militante afro-féministe Marielle Franco a été assassinée par
la Police de la Sécurité Publique de l’État alors qu’elle sortait d’un débat avec d’autres femmes noires du
district de Lapa. Anderson Gomes, son chauffeur, a aussi été assassiné.

Militante des droits humains, femme, noire, lesbienne et née de la favela da Mare, son assassinat est ancré
dans la logique de l’État raciste et terroriste brésilien.

Depuis le 16 février, le décret de "sécurité publique" de Michel Temer est entré en vigueur dans l'État de Rio de Janeiro, officialisant l'intervention fédérale de la sécurité et laissant l'État entre les mains de l'armée jusque la fin de l'année 2018. Conseillère du PSOL (Socialism and Freedom Party) et porte-parole de la commission responsable de l’inspection de l’Intervention Militaire à Rio de Janeiro, elle dénonçait activement les crimes militaires et policiers dans les favelas et en périphéries de la ville de Rio de Janeiro, alors devenus légaux depuis cette mesure de « sécurité publique ».

Ce décret ancré dans la lignée du terrorisme d’État permet le franchissement d’une nouvelle étape de contrôle et de répression des populations noires et de la classe populaire. Il ne peut s’agir d’un accident : la voiture où se situait Marielle alors qu’elle partait du débat a reçu neuf tirs par balles. Malgré la tentative de l’État brésilien de faire croire à un meurtre commis par un habitant de la favela, énormément de témoignages prouvent que ces tirs venaient de la police de la Sécurité Publique, ce qui laisse donc peu de doute sur l’implication de l’État dans ce crime. C’est donc clairement un messageà toutes les personnes impliquées dans les luttes de défense des droits humains.

La CGA dénonce le racisme et le terrorisme d’état brésilien, ainsi que l’intervention militaire dans l’État de Rio de Janeiro et le meurtre de Marielle Franco et Anderson Gomes.

Nous apportons tout notre soutien aux familles de Marielle et Anderson, au peuple brésilien et aux habitant·e·s des favelas. Nous participons aux actions de solidarité organisées par les communautés franco-brésiliennes et continuerons la lutte.

STOP AU TERRORISME D’ÉTAT !
FIN IMMÉDIATE DE L’INTERVENTION MILITAIRE !
MARIELLE FRANCO PRÉSENTE !

La Coordination des Groupes Anarchistes
brazil/guyana/suriname/fguiana / represión / presos / opinión / análisis Thursday March 29, 2018 19:38 byCoordination des Groupes Anarchistes

El 14 de marzo en el estado de Rio de Janeiro, la militante afro-feminista Marielle Franco fue asesinada
por la Policía de la Seguridad Pública del Estado, mientras estaba saliendo de un debate con otra mujeres
negras del distrito de Lapa. Anderson Gomes, su chófer, también fue asesinado.

Militante de los derechos humanos, mujer, negra, lesbiana y nacida de la favela da Mare, su asesinato
sigue la lógica de Estado racista y terrorista brasilero.

Desde el 16 de febrero, se adoptó el decreto de “seguridad pública” de Michel Temer en el estado de Rio de Janeiro, oficializando la intervención federal de la seguridad y dejando el estado entre las manos de las fuerzas armadas hasta el fin de 2018. Asesora del PSOL (Socialism and Freedom Party) y porta-voz de la comisión responsable de examinar la Intervención Militar en Rio de Janeiro, ella denunciaba activamente los crímenes militares y policiales en las favelas así como en las periferias de la ciudad, ya legales desde este decreto de “seguridad pública”.

Este decreto que sigue la línea del terrorismo de estado permite el franqueamiento de una nueva etapa en el control y represión del pueblo negro y de la clase popular. No puede ser un accidente: el coche en el cual estaba Marielle cuando salió del debate recibió nueve disparos. A pesar del intento del estado brasilero de acusar a un residente de la favela de haber comido este crimen, varios testimonios dan prueba que los disparos venían de la policía de la seguridad pública. Esto no deja ninguna duda sobre la implicación del estado en este crimen. Entonces, es claramente un mensaje a todas las personas involucradas en las luchas de defensa de los derechos humanos.

La CGA denuncia el racismo y terrorismo de estado brasilero así como la intervención militar en el estado de Rio de Janeiro y el asesinato de Marielle Franco y Anderson Gomes.

Aportamos nuestra solidaridad a las familias de Marielle y Anderson, al pueblo brasilero y a lxs habitantes de las favelas. Participamos a las acciones de solidaridad organizadas por las comunidades franco-brasileras y seguiremos la lucha.

BASTA DE TERRORISMO DE ESTADO!
BASTA DE INTERVENCIÓN MILITAR!
MARIELLE FRANCO PRESENTE!

La La Coordination des Groupes Anarchistes
international / history of anarchism / other libertarian press Wednesday March 28, 2018 18:27 byKSL

KSL: Bulletin of the Kate Sharpley Library No. 93-94, March 2018 has just been posted on our site.
The PDF is up at: https://www.katesharpleylibrary.net/m0chf2
Contents page is at: https://www.katesharpleylibrary.net/zkh32f

Contents:
Here is Louise Michel (by Louise Michel) "She is a menace to society, for she has declared a hundred times that everyone should take part in the banquet of life."
The Princess Casamassima by Henry James [Review]. "The idea that it is the sheer usefulness of the poor that makes the rich determined to keep them poor was evidently beyond Henry James."
Mr Batllori’s Death. The Friend of Ferrer "the kind and modest comrade whom an imperfect knowledge of our tongue rendered very coy, and whose face bore the indelible imprint of the torments he had previously undergone."
Tom Keell by Oscar Swede "And what good did all the talking do? Well, it kept the torch alive and has handed it on."
Transition and the right to well-being by Albert Meltzer "If the community advances all are responsible – if we are not now in the conditions of the Middle ages everyone has contributed in one way or another to what is, and the right to well-being is universal. Not just for the famous, or the rich, or the well connected; not just for the proletariat or for all those who work – but all."
Gig economy, pig economy by Richard Warren [cartoon]
The Price We Pay "The social wealth created isn’t used to benefit all of us equally – far from it! A large slice is constantly creamed off by a small section of the population who do no work at all – the ruling class."
Anarchy and the art of motor-cycle maintenance [Or, Squatting in Ilford] by Chris Broad. "It is as though we are separated by a wall, one side painted blue and the other green. We both agree that the wall must be destroyed, but at the moment we are fighting each other over what colour the wall is."
Looking at Anarchist solidarity with prisoners and exiles in the Soviet Union "Not only did they stop people from starving: there was the psychological support of being remembered."
Anarchist Solidarity : An exchange between Lilly Sarnoff and Alexander Berkman "Well, you are at liberty to have your own opinion on the matter. That is why I call myself an Anarchist, leaving others free to act and think as they believe best."
Library News (March 2018)
Book news/mini-reviews [March 2018]
Διεθνή / oικονομία / Γνώμη / Ανάλυση Wednesday March 28, 2018 16:24 byWayne Price

Όποια κι αν είναι τα λάθη και οι περιορισμοί του Μαρξ και του Ένγκελς, του Μπακούνιν και του Κροπότκιν, είχαν δίκιο όταν συνηγορούσαν υπέρ της εργατικής επανάστασης. Παρά τις διαφορές και τα ψεγάδια τους, στηριζόμαστε πάνω τους. Χτίζουμε πάνω στο έργο τους. Η εργατική επανάσταση είναι μονόδρομος για την αταξική, ακρατική, μη καταπιεστική, δημοκρατική και συνεργατική, κοινωνία των ελεύθερα σχετιζόμενων ανθρώπων «μέσα στην οποία η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων».

Μια Αναρχική Κριτική της Πολιτικής Οικονομίας του Μαρξ

Η οικονομική θεωρία του Μαρξ ξεχωρίζει με πολλούς τρόπους. Ο Μαρξ ξεκίνησε θεματοποιώντας τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται και οργανώνεται η εργασία, με στόχο την παραγωγή και διανομή αγαθών και υπηρεσιών. Προκειμένου να καταναλώνουν αγαθά, οι άνθρωποι πρέπει να εργάζονται για την παραγωγή και τη διανομή τους και, για να συμβαίνει αυτό, πρέπει να οργανώνουν την εργασία τους. Αυτή η έμφαση στην εργασία καθιστά δυνατό να δούμε τον τρόπο με τον οποίο οι σύγχρονοι εργάτες υπόκεινται στην εκμετάλλευση, όπως ακριβώς συνέβαινε με τους δουλοπάροικους και τους σκλάβους κατά το παρελθόν. Υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που εργάζονται και κάποιοι άλλοι που ζουν από την εκμετάλλευση αυτής της εργασίας (παρόλο που καταβάλουν κάποιον μόχθο για να οργανώσουν τους εργάτες και να διασφαλίσουν ότι δεν θα εξεγερθούν). Κάποιες εναλλακτικές θεωρίες δεν αποσαφηνίζουν αυτό το γεγονός, πολλώ δε μάλλον συσκοτίζουν την πραγματικότητα.

Ο Μαρξ βλέπει τον καπιταλισμό ως ένα δυναμικό ιστορικό σύστημα, που προχωράει μέσω των εσωτερικών του αντιφάσεων. Είχε κάποτε μια αρχή, έφτασε στο ζενίθ του, τώρα παρακμάζει, και κάποια στιγμή θα φτάσει στο τέλος του. Ως προς αυτό, δεν διαφέρει σε τίποτα από προηγούμενα κοινωνικο-οικονομικά συστήματα (αν η ανθρωπότητα καταφέρει να φτάσει στον ελευθεριακό κομμουνισμό, κι αυτός θα εξελιχθεί επίσης, παρόλο που είναι πέραν των δυνατοτήτων μας να προβλέψουμε το πώς). Οι αστοί οικονομολόγοι γράφουν ως εάν οι κατηγορίες του καπιταλισμού να ίσχυαν ανέκαθεν ή, τουλάχιστον, σαν να περιμένουν πως η «ελεύθερη αγορά» θα συνεχιστεί εσαεί, όντας το τέλειο οικονομικό σύστημα, το «τέλος της ιστορίας».

Γενικά μιλώντας, η μαρξιστική ανάλυση καλά κρατεί. Σε αντίθεση με τους κλασικούς πολιτικούς οικονομολόγους, ο Μαρξ προέβλεψε τη συνέχιση του επιχειρηματικού κύκλου με τις ολοκληρώσεις του στις κρίσεις. Ομοίως, προέβλεψε την εξέλιξη των ολοένα αναπτυσσόμενων καπιταλιστικών επιχειρήσεων σε ημι-μονοπώλια. Αυτός περίμενε ότι ο καπιταλισμός θα έχει ταξικές συγκρούσεις, πολέμους, οικολογική παρακμή, και μια ολοένα διογκούμενη παγκόσμια αγορά.

Η μαρξική κριτική της πολιτικής οικονομίας αποτελεί ένα σύνολο χρήσιμων θεωρητικών εργαλείων για την κατανόηση των τωρινών συνθηκών της καπιταλιστικής οικονομίας και των πιθανών μελλοντικών της εξελίξεων. Αλλά το πόσο καλά είναι τα εργαλεία εξαρτάται από την ικανότητα εκείνου που τα χρησιμοποιεί. Έχει ειπωθεί ότι οι μαρξιστές οικονομολόγοι είχαν προβλέψει είκοσι από τις τελευταίες πέντε υφέσεις. Επιπλέον, μόνον ελάχιστοι μαρξιστές προέβλεψαν ότι μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο θα ακολουθούσε μια εκτεταμένη περίοδος ευημερίας. Οι φιλελεύθεροι ή συντηρητικοί οικονομολόγοι δεν έκαναν κάτι πολύ διαφορετικό, αλλά υποτίθεται πως ο μαρξισμός υπερείχε σημαντικά. Με το που εγκαθιδρύθηκε η μεταπολεμική ευημερία, οι περισσότεροι αξιόλογοι θεωρητικοί του μαρξισμού διακήρυξαν ότι η εποχή της καπιταλιστικής παρακμής δεν ήταν πλέον σε ισχύ. Δήλωσαν ότι η ευημερία θα διαρκούσε επ’ αόριστον (το ίδιο είπαν και σχεδόν όλοι οι αστοί οικονομολόγοι).

Οι περισσότεροι μαρξιστές οικονομολόγοι δεν εφήρμοσαν την έννοια του κρατικού καπιταλισμού των Μαρξ και Ένγκελς στη Σοβιετική Ένωση ή στην Κίνα του Μάο. Στην πλειονότητά τους, μάλιστα, υπήρξαν πολιτικοί υποστηρικτές αυτών των καθεστώτων! Αλλά ακόμα και όσοι δεν ήταν, δεν περίμεναν ότι αυτά θα έπαιρναν τη μορφή του παραδοσιακού καπιταλισμού. Ακόμη και σήμερα, ελάχιστοι εξ αυτών έχουν κάποια εξήγηση για το πώς συνέβη κάτι τέτοιο.

Για να είμαστε όμως δίκαιοι, δεν είναι εύκολο να κατανοήσει κανείς τις κοινωνικές δομές (το πώς δηλαδή οι άνθρωποι δρουν, σκέπτονται και αισθάνονται). Ο Μαρξ προσπαθούσε να είναι εξίσου επιστημονικός με τις αυστηρές φυσικές επιστήμες, αλλά αυτό είναι μάλλον αδύνατο. Εδώ και πάνω από τριάντα χρόνια μερικοί από μας προβλέπουν την τελική κατάρρευση της μεταπολεμικής ευημερίας, βασιζόμενοι στον τρόπο που κατανοούμε τη μαρξιστική πολιτική οικονομία. Ωστόσο, η παγκόσμια οικονομία συνεχίζει να παίρνει σταδιακά την κατιούσα, έχοντας τα σκαμπανεβάσματά της. Θεωρώ, όπως και άλλοι, ότι το 2008 ήταν η αρχή μιας νέας περιόδου παρακμής με φορέα την κρίση. Οψόμεθα.

Έχοντας αυτή την πρόβλεψη κατά νου, πολύ συχνά αισθάνομαι σαν εκείνον τον γεωλόγο στην Καλιφόρνια που έλεγε: «Μη χτίζετε τα σπίτια σας εδώ• κάποια στιγμή ένας τεράστιος σεισμός θα έρθει και θα ισοπεδώσει τις πόλεις». Οι άνθρωποι ρωτούσαν τον γεωλόγο «και πότε θα γίνει αυτό;». Ο γεωλόγος δεν γνώριζε. «Ίσως φέτος. Ίσως σε μία ή δύο δεκαετίες. Ίσως μετά από έναν αιώνα» (πρόκειται περί πραγματικών γεγονότων). «Ούτε κατά διάνοια! Θα το ρισκάρουμε και θα χτίσουμε τα σπίτια μας». Η πολιτική οικονομία, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη από τη γεωλογία. Σε αντίθεση με τα γεωλογικά στρώματα, οι τάξεις και οι κοινωνικές ομάδες έχουν συνείδηση και κάνουν επιλογές (οι άνθρωποι έχουν «ελεύθερη βούληση»). Επομένως, είναι πολύ δύσκολο να κάνουμε προβλέψεις και ακόμα δυσκολότερο, αφού τις κάνουμε, να πείσουμε τους ανθρώπους γι’ αυτές.

Η Κριτική του Κροπότκιν

Παρά την πικρή, προσωπική και πολιτική, αντιπαλότητα, ο Μπακούνιν θεωρούσε την οικονομική θεωρία του Μαρξ πολύ αξιόλογη. Την ίδια περίοδο, ο αναρχικός Carlo Cafiero δημοσίευε την προσωπική του περίληψη του Κεφαλαίου. Με τον καιρό, πολλοί άλλοι αναρχικοί απέκτησαν την ίδια θετική άποψη. Όχι όμως και ο Κροπότκιν, που ήταν ο πιο επιφανής αναρχικός μετά τον Μπακούνιν. Αυτός είχε πάντοτε μια αρνητική άποψη για τον Μαρξ και τις θεωρίες του. Πιο συγκεκριμένα, απέρριπτε τις απόψεις του για την οικονομία

Ίσως η καλύτερη έκθεση των απόψεων του Κροπότκιν πάνω στην πολιτική οικονομία να βρίσκεται στο εγχειρίδιο «Σύγχρονη Επιστήμη και Αναρχισμός» (κατά την άποψή μου, όχι ένα απ’ τα καλύτερα έργα του). Σε αυτό εξηγούσε τη γενική του κοσμοθεωρία: «Ο αναρχισμός είναι μια παγκόσμια έννοια που βασίζεται σε μια μηχανική εξήγηση όλων των φαινομένων, συμπεριλαμβάνοντας το σύνολο της φύσης – δηλαδή, εμπεριέχοντας (…) οικονομικά, πολιτικά και ηθικά προβλήματα. Η ερευνητική του μέθοδος είναι αυτή των φυσικών επιστημών».

Ο Κροπότκιν απέρριπτε τη διαλεκτική σαν έναν αντιεπιστημονικό μυστικισμό. Κατά τ’ άλλα, η προσέγγισή του ήταν όντως παρεμφερής με του Μαρξ, στοχεύοντας στη δημιουργία μιας ολιστικής αντίληψης του σύμπαντος, από τα άτομα μέχρι τα κοινωνικά κινήματα, όλα σε ένα θεωρητικό σύστημα. Ο αναρχικός Ερρίκο Μαλατέστα είχε παραθέσει την παραπάνω αποστροφή του Κροπότκιν, απαντώντας: «Αυτό είναι φιλοσοφία, λιγότερο ή περισσότερο αποδεκτή, αλλά σίγουρα δεν είναι ούτε επιστήμη ούτε αναρχισμός… Είναι μια καθαρά μηχανιστική έννοια… Σε ένα τέτοιο πλαίσιο, τι νόημα μπορούν να έχουν λέξεις όπως “βούληση, ελευθερία, ευθύνη;”. Κανείς δεν μπορεί να αλλάξει τον προκαθορισμένο ρου των εγκόσμιων περισσότερο απ’ όσο θα μπορούσε να αλλάξει την πορεία των άστρων. Τι μένει λοιπόν; Τι σχέση έχει η αναρχία μ’ αυτό; (Ο Μαρξ χρησιμοποίησε τον διαλεκτικό υλισμό ακριβώς για να αντιπαρέλθει την ακαμψία του μηχανιστικού υλισμού• κατά πόσο το εγχείρημα του στέφθηκε με επιτυχία, αυτό είναι ένα άλλο ερώτημα).

Στο εν λόγω δοκίμιο, ο Κροπότκιν είχε γράψει ένα κεφάλαιο με τίτλο «Οι οικονομικοί Νόμοι». Εκεί παραθέτει την άποψή του σχετικά με τον ρόλο της οικονομίας: «(…)Σε σχέση με τις ανθρώπινες κοινωνίες, η πολιτική οικονομία (…) θα όφειλε να κατέχει μια θέση στην επιστήμη παρόμοια με εκείνη που κατέχει η φυσιολογία σε ό,τι αφορά τη χλωρίδα και την πανίδα (…). Θα έπρεπε να στοχεύει στη μελέτη των αναγκών της κοινωνίας και στα διάφορα μέσα (…) για την ικανοποίησή τους (…). Θα έπρεπε να την απασχολεί η ανακάλυψη των μέσων για την ικανοποίηση αυτών των αναγκών (…)».

Πρόκειται για έναν παράξενο ορισμό. Και πάλι, όπως ο Μαρξ και ο Ένγκελς, ο Κροπότκιν αρνείται μια θεμελιώδη διαφορά ανάμεσα στις φυσικές και τις κοινωνικές επιστήμες (τον ρόλο της συνείδησης). Επιπλέον, παραλείπει μια βασική πλευρά της επιστήμης, δηλαδή την αντικειμενική μελέτη της λειτουργίας των πραγμάτων. Πιο συγκεκριμένα, παραλείπει κάτι που είναι μείζονος σημασίας στον Μαρξ - την εξέταση του πώς λειτουργεί ο καπιταλισμός. Αντ’ αυτού, πηγαίνει κατευθείαν στο ερώτημα της οργάνωσης μιας κοινωνίας που θα ικανοποιούσε τις ανάγκες των ανθρώπων (δες τη σύγκριση που κάνει ο Μπακούνιν ανάμεσα στον Προυντόν και τον Μαρξ, όπως παρατίθεται στο πρώτο κεφάλαιο). Πρόκειται για ένα εξαιρετικό θέμα μελέτης και ίσως θα ήταν δίκαιο αν αποφαινόμασταν πως ο Μαρξ δεν μας είπε και πολλά πάνω σ’ αυτό. Και πάλι, όμως, αυτό δεν υποκαθιστά την ανάγκη διερεύνησης της λειτουργίας του καπιταλισμού και των τάσεών του.

Ο Κροπότκιν συνεχίζει με την κριτική των οικονομολόγων «τόσο της μεσαίας τάξης και του σοσιαλδημοκρατικού στρατοπέδου … όσο και της σοσιαλιστικής πολιτικής οικονομίας». Είναι σαφές πως με τους τελευταίους εννοεί τους Μαρξιστές. Πιο συγκεκριμένα, τους ασκεί κριτική για την εργασιακή θεωρία της αξίας. Ισχυρίζεται πως θεωρούν ότι «σε μια τέλεια ελεύθερη αγορά, η τιμή των εμπορευμάτων υπολογίζεται με βάση την ποσότητα της εργασίας που είναι κοινωνικά αναγκαία για την παραγωγή τους». Λέει ότι αυτό «(…) παρουσιάζεται με μια υπέροχη αφέλεια ως αμετάβλητος νόμος». Για την ακρίβεια, καταδεικνύει ότι η σχέση μεταξύ του χρόνου εργασίας, της ανταλλακτικής αξίας και της τιμής, όπως συμβαίνει και με άλλους επιστημονικούς νόμους, «(…) είναι ιδιαιτέρως περίπλοκη. Κάθε νόμος της φύσης έχει έναν εξαρτημένο υπό όρους χαρακτήρα». Αυτό πράγματι ισχύει, αλλά, όπως επανειλημμένα έχω αναφέρει, ο Μαρξ έδειξε ότι το σύνολο των πολιτικο-οικονομικών του «νόμων» μεταβάλλεται στην πράξη και επηρεάζεται από αντίρροπες δυνάμεις. Αυτές εμφανίζονται πάντοτε, είπε, μόνον ως «τάσεις». Το σύνολο της κριτικής του Κροπότκιν βασίζεται στην άγνοια της μαρξιστικής μεθόδου.

Η κριτική του Κροπότκιν πάνω στην οικονομική θεωρία του Μαρξ συνοψίζεται στο ότι «(…) ο Κροπότκιν πίστευε ότι τόσο η υποκειμενική αξία χρήσης όσο και η ανταλλακτική αξία διαμορφώνουν τις τιμές, προσθέτοντας όμως ότι οι σχέσεις εξουσίας παίζουν έναν επίσης σημαντικό ρόλο. Ο Αλεξάντερ Μπέρκμαν ανέπτυξε περαιτέρω το επιχείρημα, υποστηρίζοντας ότι οι τιμές δεν είναι απλώς μια αντανάκλαση των υποκειμενικών, ατομικών επιλογών, ή των αντικειμενικών ανταλλακτικών αξιών. Οι τιμές επηρεάζονται από τον χρόνο εργασίας, τα επίπεδα της προσφοράς και της ζήτησης και, επιπλέον, ελέγχονται από τα ισχυρά μονοπώλια και το κράτος» (Van der Walt & Schmidt, 2009, σελ. 90).

Το πρόβλημα της εν λόγω «κριτικής» της θεωρίας του Μαρξ είναι ότι είναι εντελώς σωστή – και είναι ήδη κομμάτι της ίδιας της θεωρίας, όπως εξήγησα στο δεύτερο κεφάλαιο. Η «μεταβολή» των αξιών (κοινωνικά αναγκαίος χρόνος εργασίας) σε μονεταριστικές τιμές επηρεάζεται από ένα πλήθος πραγμάτων. Πιο συγκεκριμένα, ο Κροπότκιν και ο Μπέρκμαν δεν λαμβάνουν υπόψη το μέσο ποσοστό κέρδους, το οποίο αλλάζει την αξιακή σύσταση του εμπορεύματος – από την αξία του σταθερού κεφαλαίου + την αξία του μεταβλητού κεφαλαίου + την αξία της υπεραξίας στην αξία των σταθερών και μεταβλητών κεφαλαίων + την αξία του μέσου ποσοστού κέρδους (όπου η νέα μορφή είναι η «τιμή της παραγωγής»).

Έχουμε συζητήσει τις απόψεις του Μαρξ για την ανάπτυξη των γιγαντιαίων επιχειρήσεων και την τάση προς συσσώρευση του κεφαλαίου, παράγοντες που αμφότεροι επηρεάζουν την ανάπτυξη της πλασματικής αξίας – και των τιμών. «Οι υποκειμενικές, ατομικές επιλογές» εμπεριέχονται ήδη στη θεωρία, πρώτον, στο γεγονός ότι το εμπόρευμα πρέπει να έχει μια αξία χρήσης προκειμένου να έχει ανταλλακτική αξία, πρέπει δηλαδή να θέλει κάποιος να το αγοράσει, και, δεύτερον, στο ότι οι τιμές θεωρείται ότι κυμαίνονται (γύρω από την τιμή της παραγωγής) σύμφωνα με την προσφορά και τη ζήτηση – όπου η ζήτηση είναι το άθροισμα των «υποκειμενικών επιλογών».

Οι μικρο-οικονομολόγοι, ερευνώντας τον τρόπο που μια επιχείρηση δημιουργεί τις τιμές, μπορούν να παρακάμψουν τους υπολογισμούς σχετικά με τον χρόνο εργασίας και την αξία. Βέβαια, οι επιχειρηματίες δεν πρόκειται ν’ ασχοληθούν με αυτά. Στόχος τους είναι να πάρουν πίσω όσα τους κόστισε η παραγωγή των εμπορευμάτων, συν τουλάχιστον ένα μέσο ποσοστό κέρδους˙ προσπαθούν να αποσπάσουν όσο το δυνατόν περισσότερη εργασία από τους εργάτες, πληρώνοντάς τους όσα λιγότερα μπορούν. Οι μικρο-οικονομολόγοι τα γνωρίζουν πολύ καλά όλα αυτά, αλλά παραμένουν στην επιφάνεια του καθορισμού των τιμών, πράγμα που είναι σύμφυτο με τον σκοπό τους.

Ο Μαρξ, όμως, δεν ενδιαφερόταν για τις μεμονωμένες τιμές. Μελέτησε τη συνολική λειτουργία της κοινωνίας, το πώς αυτή παράγει κέρδος, τι προκαλεί τις κρίσεις της, πώς θα εξελίσσονταν οι επιχειρήσεις, αλλά και το πώς θα περίμενε κανείς ότι θα αντιμετώπιζε τους εργάτες της. Σκοπός του ήταν να εκπαιδεύσει τους εργάτες ως προς τη λειτουργία του καπιταλισμού, να τους προειδοποιήσει για τους κινδύνους του, και να τους βοηθήσει να ανατρέψουν τον καπιταλισμό (όλοι κοινοί στόχοι με αυτούς του επαναστατικού αναρχισμού). Γι’ αυτόν τον σκοπό, η εργασιακή θεωρία της αξίας είναι πολύ χρήσιμη. Η πολυπαραγοντική θεωρία της δημιουργίας των τιμών του Κροπότκιν και του Μπέρκμαν, όπως την αναφέραμε προηγουμένως, ενώ είναι επιφανειακά αληθής, δεν μας λέει ούτε από πού προκύπτει το κέρδος ούτε αν και κατά πόσο οι εργάτες υπόκεινται σε εκμετάλλευση.

Το Πρόβλημα με τον Μαρξισμό

Η κριτική του Κροπότκιν στη μαρξική οικονομία ήταν μια αποτυχία. Ωστόσο, το πρόβλημα παραμένει. Ο μαρξισμός προήλθε από τα ίδια σοσιαλιστικά και εργατικά ταξικά κινήματα με τον αναρχισμό, συμμεριζόμενος πολλές από τις αξίες και τους σκοπούς του. Η κριτική του στην πολιτική οικονομία είναι πολύτιμη για την κατανόηση της οικονομίας και την καταπολέμηση του καπιταλισμού. Και αυτό είναι που προσπαθώ να πω από την αρχή του βιβλίου.

Εν τούτοις, η ιστορία του μαρξισμού ως κινήματος υπήρξε αποτρόπαια. Για να το επαναλάβουμε, τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα, άμεσα επηρεασμένα από τον Μαρξ και τον Ένγκελς, έγιναν ρεφορμιστικά, κρατικιστικά, αντεπαναστατικά και προ-ιμπεριαλιστικά. Στήριξαν τα εμπόλεμα ιμπεριαλιστικά κράτη στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και πολέμησαν κατά των κατοπινών επαναστάσεων στη Ρωσία και τη Γερμανία. Απέτυχαν να καταπολεμήσουν την άνοδο του φασισμού. Κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου υποστήριξαν τον ιμπεριαλισμό της Δύσης και παραιτήθηκαν απ’ όλες τις διεκδικήσεις για ένα νέο κοινωνικό μοντέλο.

Ο Λένιν, ο Τρότσκι, αλλά και άλλοι, προσπάθησαν να αναβιώσουν τον επαναστατικό μαρξισμό κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου αλλά και αργότερα, με τη Ρώσικη Επανάσταση. Αντ’ αυτού εγκαθίδρυσαν ένα μονοκομματικό, αστυνομικό κράτος. Υπό την εξουσία του Στάλιν, αυτό εξελίχθηκε σε ολοκληρωτικούς κρατικούς καπιταλισμούς που δολοφόνησαν εκατομμύρια εργάτες και αγρότες παντού στον κόσμο. Εν τέλει, αυτές οι οικονομίες κατέρρευσαν, μετατρεπόμενες σε έναν παραδοσιακό καπιταλισμό.

Ο μαρξισμός δεν προοριζόταν να είναι μια θρησκευτική πίστη αλλά μια υλιστική πράξη. Όπως έλεγε και ο Ένγκελς, «πρώτα φάε την πουτίγκα και μετά πες αν σ’ αρέσει». Πώς κάτι που έμοιαζε να έχει τόσο καλούς σκοπούς, αξίες και θεωρία έχει πάντοτε τόσο κακή κατάληξη; Τι μας λέει αυτό για την ίδια τη θεωρία;

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί ότι ο αναρχισμός είχε κι αυτός τις αποτυχίες του. Όπως και ο μαρξισμός, δεν κατάφερε να οδηγήσει τους εργάτες στην κοινωνική επανάσταση. Στις απόψεις του Προυντόν και του Μπακούνιν υπήρχαν ρατσιστικές και εξουσιαστικές χροιές. Ο Κροπότκιν πρόδωσε τον αναρχισμό, υποστηρίζοντας τις συμμαχικές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στην Ισπανική Επανάσταση του 1936-39, οι αναρχικοί του κυρίαρχου ρεύματος εγκατέλειψαν το πρόγραμμά τους και πρόδωσαν την εργατική τάξη, συμμετέχοντας στη φιλελεύθερη αστική κυβέρνηση. Δυσχέραναν την εργατική επανάσταση, με αποτέλεσμα τη νίκη του ισπανικού φασισμού. Αυτά, καθώς και πολλά άλλα, ισχύουν. Πρέπει να γίνουν πολλά για να βελτιώσουμε την αναρχική θεωρία και πρακτική (το παρόν έργο αποτελεί μια μικρή συμβολή σε αυτόν τον σκοπό). Τουλάχιστον, όμως, είμαστε σε θέση να πούμε ότι ο αναρχισμός δεν δολοφόνησε εκατομμύρια εργατών στο όνομα του κομμουνισμού.

Σ’ αυτό το έργο, αναφέρθηκα στα προβλήματα της θεωρίας του Μαρξ. Ένα εξ αυτών είναι ο συγκεντρωτισμός. Το όραμά του για τον σοσιαλισμό μοιάζει να είναι, υπό ορισμένες απόψεις, αυτό ενός αποκαθαρμένου καπιταλισμού. Θα χτιζόταν πάνω στην κολεκτιβοποίηση και την κοινωνικοποίηση της εργασίας, οι οποίες δημιουργούνται από τα καπιταλιστικά ημι-μονοπώλια και την κεφαλαιακή συσσώρευση. Αυτά θα συνενώνονταν υπό τη σκέπη μιας συγκεντρωτικής διοίκησης (την οποία πιθανώς θα αναλάμβανε μια μειοψηφία σε κάποιο κέντρο), η οποία θα δημιουργούσε ένα ευρύ, συνολικό σχέδιο που θα κάλυπτε όλη την οικονομία. Παρά τα γραφόμενά του για τις «ενώσεις των ελεύθερων ανθρώπων», ποτέ δεν σκέφτηκε τη δυνατότητα μιας αποκεντρωμένης και από τα κάτω μορφής δημοκρατικού, οικονομικού σχεδιασμού. Στην καλύτερη περίπτωση, συνηγορούσε υπέρ μιας βελτιωμένης αντιπροσωπευτικής δημοκρατίας, τόσο στον χώρο της εργασίας όσο και στις κοινότητες. Αλλά ποτέ δεν σκέφτηκε να θέσει τα θεμέλιά της στην άμεση δημοκρατία.

Το πρόβλημα δεν είναι ο χυδαίος κρατισμός ως τέτοιος. Ο Μαρξ ούτε θεοποίησε το κράτος ούτε υπήρξε απολογητής του ολοκληρωτισμού. Ωστόσο, ήταν επηρεασμένος από τη γιακωβίνικη παράδοση του ευρωπαϊκού αριστερισμού. Θεωρούσε πως το κράτος είναι εκείνος ο ουδέτερος θεσμός που θα ενοποιούσε το σύνολο της οικονομίας, όπως είχε την τάση να κάνει ακόμα και κάτω από τον καπιταλισμό. Επομένως, ήταν εύλογο να χρησιμοποιηθεί (ή να δημιουργηθεί ένα νέο κράτος), και έπειτα να μετασχηματιστεί σε μια μη κρατική, μη καταπιεστική δημόσια δομή. Η άποψη αυτή συνδέεται με την κύρια διαφορά που εκφράστηκε, από την άποψη της τακτικής, ανάμεσα στον Μαρξ και τους αναρχικούς της Α΄ Διεθνούς ˙ δηλαδή, στο ότι ο πρώτος ήθελε η Α΄ Διεθνής να χρηματοδοτήσει τα εργατικά κόμματα σε όλη την Ευρώπη και να θέσει υποψηφιότητα για τα κυβερνητικά γραφεία, ενώ οι δεύτεροι όχι. Θεωρώ ότι η άποψη του Μαρξ υπέρ του κράτους και του συγκεντρωτισμού έπαιξε μείζονα ρόλο στους μαρξιστές μετά τον Μαρξ, οι οποίοι καλλιέργησαν αυταρχικά οράματα για τον σοσιαλισμό και εξουσιαστικές πολιτικές εν γένει.

Ένας άλλος βασικός παράγοντας που συνετέλεσε στον εκφυλισμό του μετά τον Μαρξ μαρξισμού ήταν κάπως πιο αδιόρατος και φιλοσοφικός. Επρόκειτο για την έννοια ενός καπιταλισμού που οδεύει «αναπόφευκτα» και «αναπόδραστα» προς τον σοσιαλισμό. Τα γρανάζια γυρνούν˙ οι εργάτες δημιουργούν ταξική συνείδηση υπό τη μορφή ενός παραπροϊόντος, ο καπιταλισμός υπεισέρχεται σε κρίση, και οι εργάτες επαναστατούν δημιουργώντας τη χαμηλότερη βαθμίδα κομμουνισμού (ο Ron Tabor έχει ασκήσει κριτική σε αυτό [2004]). Αυτός ο αυτοματισμός είναι άρρηκτα δεμένος με τον αμοραλισμό του Μαρξ και την αποτυχία του να συνδέσει το μαρξιστικό κίνημα με ιδεαλιστικές αξίες, έτσι ώστε οι εργάτες να πολεμούσαν για τον σοσιαλισμό επειδή θα ήθελαν να πολεμήσουν γι’ αυτόν και όχι επειδή αυτό θα ήταν το ηθικά πρέπον. Συνεπώς, δεν υπάρχει λόγος να πούμε πολλά για το πώς θα έμοιαζε μια σοσιαλιστική κοινωνία -ως ένας στόχος στον οποίο θα προσβλέπαμε-, καθώς μπορούμε να επαναπαυθούμε στο γεγονός ότι θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί από μόνη της.

Όπως κατέδειξα, υπήρχαν και εναλλακτικές θεωρήσεις αυτής της άποψης στον μαρξισμό του Μαρξ• μια πίστη ότι δεν υπήρχε μόνο μία, αλλά (τουλάχιστον) δύο δυνατότητες, οι οποίες προϋπέθεταν μια ηθική επιλογή. Αλλά δεν δόθηκε καμία έμφαση σ’ αυτές και, έτσι, εύκολα παραβλέφθηκαν. Ομοίως, σκαλίζοντας τα γραπτά των μαρξιστών, ήταν δυνατό να βρει κανείς στοιχεία ενός οράματος για μια απελευθερωμένη κομμουνιστική κοινωνία. Μια κοινωνία χωρίς τον διαχωρισμό διανοητικής-χειρωνακτικής εργασίας, οικολογικά ισορροπημένη, άνευ κράτους κλπ. Αλλά αυτά τα ζητήματα σπανίως εγείρονταν. Όπως και δεν υπήρξε καμιά προσπάθεια αναφοράς σε κάποιο επίπεδο ηθικής ή σε ηθικούς στόχους.

Επομένως, τι συμβαίνει όταν αυτό που παράγει η ιστορία είναι ένας ολοκληρωτικός, δολοφονικός, κρατικο-καπιταλιστικός εφιάλτης που αυτοαποκαλείται «σοσιαλιστικός»; Οι περισσότεροι επαναστάτες μαρξιστές αποφάσισαν ότι, από τη στιγμή που αυτό ήταν το προϊόν του ιστορικού προτσές, θα έπρεπε όντως να πρόκειται για τον «υπαρκτό σοσιαλισμό». Άρα, έπρεπε να τον αποδεχθούν. Η σκέψη να τον συγκρίνουν με το όραμα μιας ελεύθερα σχετιζόμενης συνεργατικής κοινότητας ανθρώπων δεν τους πέρασε καν απ’ το μυαλό˙ για την πλειονότητα των μαρξιστών αυτό το όραμα απλώς δεν υπήρξε ποτέ.

Ο Μαρξ παρουσίασε τη σκέψη του ως ένα ενοποιημένο όλον. Ο «μαρξισμός» (ή ο «επιστημονικός σοσιαλισμός») περιλάμβανε την κριτική της πολιτικής οικονομίας. Εμπεριείχε μια ευρύτερη υποστηρικτική μέθοδο για τη μελέτη της κοινωνίας: τον ιστορικό υλισμό. Και εμπεριείχε και μια φιλοσοφική προσέγγιση: τον διαλεκτικό υλισμό. Περιλάμβανε, επίσης, πρακτικές και πολιτικές στρατηγικές: τη δημιουργία εργατικών κομμάτων και εργατικών σωματείων.

Αυτή ήταν μια ολιστική κοσμοθεώρηση, η οποία δικαιωνόταν στον βαθμό που αποτελούσε την κοσμοθεωρία μιας νέας ανερχόμενης τάξης, του προλεταριάτου (στην πραγματικότητα, η κυρίαρχη αστική τάξη είχε περισσότερες από μία φιλοσοφίες, όπως και οικονομικές θεωρίες και πολιτικές στρατηγικές, έτσι που θα ήταν εφικτό για τους εργάτες να έχουν επίσης περισσότερες από μία θεωρήσεις). Δεν θεωρώ τον εαυτό μου μαρξιστή (αυτοαποκαλούμαι «ένας αναρχικός που γνωρίζει τον Μαρξ») ακριβώς επειδή δεν μπορώ να αποδεχτώ αυτή την ολιστική κοσμοθεώρηση.

Όπως αποδείχθηκε, ο μαρξισμός ή αυτό που, τέλος πάντων, αποκαλείται «μαρξισμός», έγινε όντως η ιδεολογία της νέας ανερχόμενης τάξης: της κρατικο-καπιταλιστικής, μαζικής γραφειοκρατίας.

Μέσα στο ολοένα διογκούμενο, διοικητικό και γραφειοκρατικό στρώμα του καπιταλισμού, ένας τομέας ριζοσπαστικοποιήθηκε απορρίπτοντας τους κανόνες της παραδοσιακής αστικής τάξης, και είδε τον εαυτό του ως τον νέο (φιλεύσπλαχνο) κυρίαρχο. Γι’ αυτόν, ένα μεγάλο κομμάτι του μαρξισμού έγινε μια απολογητική ιδεολογία και ο οδηγός για την εξουσία. Στις «κομμουνιστικές» χώρες, ο μαρξισμός μετατράπηκε σε έναν εξορθολογισμό για τη διατήρηση της εξουσίας. Αυτή η εξέλιξη είχε προβλεφθεί τόσο από τον Μπακούνιν όσο και από τον Κροπότκιν.

Δεν αρνούμαι επουδενί την ειλικρίνεια των ελευθεριακο-δημοκρατικών, ουμανιστικών και προλεταριακών απόψεων του Μαρξ και του Ένγκελς. Αυτή ήταν -και παραμένει- μια πολύτιμη πλευρά του μαρξισμού του Μαρξ και του Ένγκελς. Αλλά ανά του αιώνες, η ταξική κοινωνία διέφθειρε τα κινήματα απελευθέρωσης, μετατρέποντάς τα σε εργαλεία των ελίτ που μάχονταν για να πάρουν τη θέση των παλιών κυρίαρχων, χρησιμοποιώντας τον λαό ως πολιορκητικό κριό εναντίον τους. Και δεδομένου του χαμηλού επιπέδου παραγωγικότητας, αυτό ήταν που έπρεπε να γίνει. Εν τούτοις, σήμερα είναι πιο πιθανό να κερδίσουμε τη μάχη για την πραγματική χειραφέτηση των ανθρώπων. Διαθέτουμε μια τεχνολογία που μπορεί να προσφέρει τα πάντα στους πάντες• όμως, εάν δεν παρθεί από τα χέρια της κυρίαρχης τάξης, μας απειλεί με ολική καταστροφή. Και υπάρχει και μια παγκόσμια, κοινωνικοποιημένη εργατική τάξη που είναι -δυνάμει- ικανή για την επίτευξη μιας μη αλλοτριωμένης κοινωνίας.

Αλλά οι πιέσεις από το παρελθόν είναι ακόμα εδώ. Οτιδήποτε καθιστά ένα κίνημα επιρρεπές στο να γίνει ελιτίστικο, εξουσιαστικό και αντιδημοκρατικό, εξασθενεί τις επαναστατικές, ελευθεριακές όψεις του κινήματος. Αυτό αποδείχθηκε με τον μαρξισμό, παρά τη συνεισφορά του. Έτσι, ακόμα και οι αυθεντικά χειραφετητικές πλευρές της θεωρίας, συμπεριλαμβανομένης της επιστημονικής κριτικής της πολιτικής οικονομίας, μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τη νέα ελίτ για τους αντίθετους σκοπούς. Οι γραφειοκράτες χρησιμοποίησαν ακόμα και τις πιο δημοκρατικο-ελευθεριακές όψεις του μαρξισμού για να συγκαλύψουν την πραγματικότητα της κρατικο-καπιταλιστικής τυραννίας. Ο «μαρξισμός» λειτούργησε ως αντιπερισπασμός και εξορθολογισμός.

Ο Ελευθεριακός Μαρξισμός

Υπάρχει ένα ευρύ φάσμα ανθρώπων οι οποίοι αποδέχονται τις απόψεις του Μαρξ και, σε γενικές γραμμές, συμφωνούν με τη στρατηγική της διεθνούς προλεταριακής επανάστασης, όντας ωστόσο αντικρατιστές και αρκετά κοντά στον αναρχισμό με ποικίλους τρόπους. Τους αποκαλούμε ελευθεριακούς μαρξιστές ή αυτόνομους μαρξιστές, ή αριστερούς κομμουνιστές ή ελευθεριακούς κομμουνιστές (οι δύο τελευταίοι όροι δεν διακρίνουν με σαφήνεια τους αναρχοκομμουνιστές από τη μαρξιστική ακροαριστερά). Απορρίπτουν τόσο τον λενινισμό όσο και την άμεση δημοκρατία. Σε αυτές τις ομάδες συμπεριλαμβάνονται οι συμβουλιακοί κομμουνιστές, η τάση Johnson-Forrest (ο C.L.R James, η Raya Dunayevskya και η Grace Lee Boggs), οι Ιταλοί εργατιστές, οι αυτόνομοι, τα αρικά μέλη της ομάδας του «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα» (Καστοριάδης), η «Βρετανική Ομάδα Αλληλεγγύης» και διάφοροι άλλοι.

Δεν έχω εδώ ούτε τον χρόνο ούτε τον χώρο για να εξετάσω αυτά τα ρεύματα λεπτομερώς. Η μεγαλύτερή τους αρετή μού είναι σαφής: χρησιμοποιούν τη μαρξική κριτική της πολιτικής οικονομίας απορρίπτοντας ταυτόχρονα τις κρατικιστικές ερμηνείες.

Από την άλλη, παρόλο που παραμένουν μαρξιστικά, δεν καταφέρνουν να αναλύσουν επαρκώς τον τρόπο με τον οποίο ο μαρξισμός ανέπτυξε τόσο ολοκληρωτικές τάσεις. Υπολείπονται σε μια κριτική του μαρξισμού. Κάποιοι είναι, τρόπον τινά, λενινιστές (ο Λένιν μπορεί κάποτε να είχε δίκιο, αλλά οι συνθήκες έχουν πια αλλάξει: η θεώρηση της τάσης Johnson-Forest που βρίσκει ακόμα απήχηση στους θιασώτες της Dunayevskaya). Κάποιοι άλλοι δεν είναι, αλλά επιμένουν ακόμα σε έναν συγκεντρωτικό, αμοραλιστικό ντετερμινισμό. Μερικοί βρίσκονται πιο κοντά στην τάση του Μπορντίγκα, που εντασσόταν μεν στην άκρα αριστερά αλλά ήταν επίσης συγκεντρωτική και αντίθετη στη δημοκρατία.

Την ίδια στιγμή, πολλοί τέτοιου είδους αυτόνομοι μαρξιστές κάνουν τα ίδια λάθη με πολλούς αναρχικούς. Πολύ συχνά αντιτίθενται στη δημιουργία συγκεκριμένων οργανώσεων συμπορευόμενοι με άλλους επαναστάτες που μοιράζονται τον ίδιο τρόπο σκέψης, με σκοπό τη συμμετοχή τους σε ευρύτερα σχήματα. Πολλοί είναι επί της αρχής αντίθετοι με τη συμμετοχή τους σε εργατικά σωματεία (ακόμα και σε αυτά που δεν είναι γραφειοκρατικά), στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες (ακόμα κι αν αυτοί εναντιώνονται στο πρόγραμμα των εθνικιστών) ή και σε οποιοδήποτε είδος μετωπικών σχημάτων (ωστόσο, θεωρώ πως έχουν δίκιο να αντιτίθενται στον κοινοβουλευτικό εκλογικισμό). Το ότι αυτές οι πολιτικές είναι προβληματικές, είναι προφανώς η δική μου γνώμη˙ υπάρχουν πολλοί αναρχικοί που συμφωνούν μ’ αυτές.

Στις μέρες μας, πολλοί ριζοσπάστες που θεωρούν τους εαυτούς τους αναρχικούς -και ίσως οι περισσότεροι απ’ αυτούς-, δεν αποδέχονται μια επαναστατική, προλεταριακή στρατηγική. Πιστεύουν στη σταδιακή και ειρηνική δημιουργία αντιθεσμών, οι οποίοι εν τέλει θα αντικαταστήσουν το κράτος και τον καπιταλισμό – στην ουσία, αυτή είναι η παλιά καλή στρατηγική του Προυντόν. Με απογοητεύει το γεγονός ότι ακόμα κι αυτοί που ταυτίζονται με την αυτόνομη (ελευθεριακή) τάση του μαρξισμού έχουν καταλήξει με παρόμοιο τρόπο στην απόρριψη της προλεταριακής επανάστασης. Σίγουρα δεν αναφερόμαστε σε όλους˙ ωστόσο, πολλοί έχουν αντικαταστήσει την εργατική τάξη με την έννοια του «πλήθους», ή έχουν διευρύνει σε τέτοιο βαθμό την έννοια του προλεταριάτου, με αποτέλεσμα να χωράει σ’ αυτήν κάθε καρυδιάς καρύδι. Απορρίπτουν την επανάσταση (τη λαϊκή εξέγερση που θα ανατρέψει το κράτος – η οποία μπορεί να είναι λιγότερο ή περισσότερο βίαια στο επίπεδο της αυτοάμυνας), προτάσσοντας την απόσυρση, κατά κάποιον τρόπο, από τον καπιταλισμό, μια στρατηγική που αποκαλείται «έξοδος».

Όποια κι αν είναι τα λάθη και οι περιορισμοί του Μαρξ και του Ένγκελς, του Μπακούνιν και του Κροπότκιν, είχαν δίκιο όταν συνηγορούσαν υπέρ της εργατικής επανάστασης. Παρά τις διαφορές και τα ψεγάδια τους, στηριζόμαστε πάνω τους. Χτίζουμε πάνω στο έργο τους. Η εργατική επανάσταση είναι μονόδρομος για την αταξική, ακρατική, μη καταπιεστική, δημοκρατική και συνεργατική, κοινωνία των ελεύθερα σχετιζόμενων ανθρώπων «μέσα στην οποία η ελεύθερη ανάπτυξη του καθενός είναι η προϋπόθεση για την ελεύθερη ανάπτυξη όλων».

*Το κείμενο αυτό είναι το Κεφάλαιο 10 του βιβλίου του Wayne Price, The value of radical theory - An anarchist introduction to Marx's critique critique of political economy, AK Press, 2013 και μεταφράστηκε και δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση "Κοινωνικός Αναρχισμός", τεύχος 5, Εκδόσεις Κουρσάλ.

This page has not been translated into 한국어 yet.

This page can be viewed in
English Italiano Català Ελληνικά Deutsch



Rojava: Mensaje urgente de un compañero anarquista en Afrin

Rojava: Mensaje urgente de un compañero anarquista en Afrin

Sun 22 Apr, 23:06

browse text browse image

aa.jpg imageΑπο-αποικιοκρατι... Apr 20 20:50 by Left Forum 2011 0 comments

textInterview With NZ Anarchist Part 2 Apr 19 07:01 by Alex Pirie 0 comments

download_1.png image[Catalunya] Propuesta de creación de un movimiento popular de la vivienda Apr 18 23:42 by Embat 0 comments

download.png imageCap a un Moviment Popular de l’Habitatge Apr 18 23:40 by Embat 0 comments

encuentro_crata._bakunin.jpg imageEncuentros Ácratas. Ciclo: Mijaíl Bakunin. 1era Sesión. Abril 19 de 2018 Apr 18 04:36 by Grupo Libertario Vía Libre 0 comments

Georges Fontenis, en Febrero del 2005, junto a su esposa Marie-Louise, con una copia de Hombre y Sociedad (Imagen de José Antonio Gutiérrez D.) imageHombre y Sociedad (segunda época) apaga diez velitas [2007] Apr 17 17:15 by José Antonio Gutiérrez D. 0 comments

zimbabwepolitics_1.jpg imageOù en est-on désormais au Zimbabwe? Une perspective anarchiste et syndicaliste après l'acc... Apr 16 17:56 by Leroy Maisiri 0 comments

1.jpg imageΓια την κουλτούρ^... Apr 16 13:06 by Μωβ καφενείο 0 comments

screen_shot_20180415_at_5.53.png imageCarta Opinión FAU - Marzo Apr 16 00:55 by Federación Anarquista Uruguaya 0 comments

no_nato.jpg imageΟ κόσμος ή αλλάζε ... Apr 13 20:22 by Διεθνιστική Αλληλεγγύη 0 comments

screenshot2018410_bakuninforantiimperialistsarthurlehning_pdf.png imageΜπακούνιν για Αν`... Apr 13 20:10 by agitprop anarquista 0 comments

comunicatcntcat_1.jpg imagePosicionament de la CNT Catalano-Balear Davant L’actual Situació Política a Catalunya Apr 13 03:31 by Secretariat Permanent del Comitè Regional 0 comments

comunicatcntcat.jpg imagePosicionamiento de la CNT catalano-balear ante la situación política en Cataluña. Programa... Apr 13 03:28 by Secretariado Permanente del Comité Regional 0 comments

santiagosubversivo.jpg imageRaymond Craib: “Para mí es esencial recuperar la alianza entre estudiantes y obreros” Apr 12 22:46 by Pascual Brodsky 0 comments

vraies_rouges59e26_4.jpg imageΔιαγαλαξιακή αλλ... Apr 12 10:10 by ZAD 0 comments

textInterview With NZ Anarchist Apr 12 09:20 by Alex Pirie 0 comments

expulsion_zad.jpg image[ZAD] Les expulsions ont commencé, la zad appelle à se mobiliser Apr 12 08:34 by ZAD 0 comments

valse05611_3.jpg imageAppel pour une solidarité intergalactique et des actions partout pour mettre fin à la dest... Apr 12 07:57 by ZAD 0 comments

valse05611_1.jpg image[ZAD] Los desalojos empezaron, la ZAD llama a la movilización Apr 12 07:41 by ZAD 0 comments

expulsion_zad_1.jpg image[ZAD] Le espulsioni sono cominciate, la ZAD lancia un appello di mobilitazione Apr 12 07:39 by ZAD 0 comments

expulsion_zad_2.jpg image[ZAD] For Immediate Release - Evictions Have Begun; the ZAD Calls for Mobilization Apr 12 07:37 by ZAD 1 comments

valse05611_2.jpg imageA call for intergalactic solidarity actions everywhere to end the destruction of the zad Apr 11 23:23 by ZAD 0 comments

17318527.jpg imageBook Review: Radical Unionism Apr 11 11:33 by LAMA 1 comments

Santos, el dizque presidente de la paz imageJesús Santrich: advertencia de lo que se viene Apr 11 09:47 by José Antonio Gutiérrez D. 1 comments

Intervenção Militar no Rio de Janeiro imageVenezuela E Outra Tentativa De Invasão Do Império. Brasil: Milicos Na Rua Apr 11 04:15 by FAU 0 comments

download.jpg imageΟι διακρατικοί α_... Apr 10 18:20 by Πέλοτο 0 comments

81686ac5a02a786d32fb60278217b1fa.jpg imageΗ τσιφλικοποίηση... Apr 05 19:56 by Πυρήνας Αναρχικών Κομμουνιστών Καλαμπάκας 0 comments

105260.jpg imageAfrin and the Policies of the Democratic Union Party Apr 04 07:47 by Zaher Baher 0 comments

28b9eebf550d43177f73a101bb5894a5.jpg imageCNT: A la clase trabajadora de Catalunya Mar 31 14:28 by Secretariado Permanente del Comité Regional de CNT Catalunya 0 comments

antipetistasfazendosaudacaofascista.jpg imageEstamos sob ameaça fascista? Mar 31 10:24 by BrunoL 0 comments

more >>
© 2005-2018 Anarkismo.net. Unless otherwise stated by the author, all content is free for non-commercial reuse, reprint, and rebroadcast, on the net and elsewhere. Opinions are those of the contributors and are not necessarily endorsed by Anarkismo.net. [ Disclaimer | Privacy ]